ನಟಿಸದ ನಟನಿಗೆ ಅನಂತನಮನ – ಕೇಶವ ಕುಲಕರ್ಣಿ

ಅನಂತನಾಗ್ ಅವರಿಗೆ ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ (ಫಾಲ್ಕೆ ಎಂದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದು ರೂಢಿ, ಆದರೆ ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಪಾಳಕೆ ಎಂದು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪಾಳ್ಕೆ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ) ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಓದಿದಾಗ, ನನಗಾದ ಸಂತೋಷವನ್ನು, ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳದೇ ಸುಮ್ಮನೇ ಇರಲಾಗದೇ ಈ ಲೇಖನವನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಬರೀ ಸಂತೋಷವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಆಶ್ಚರ್ಯವೂ ಆಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಹಿಂದೆ ಹೋದವರಲ್ಲವಲ್ಲ! ಯಾವು ಯಾವುದಕ್ಕೋ ಅರ್ಧಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಮೀಸಲಿಡುವ ಕನ್ನಡದಿನಪತ್ರಿಕೆಯೂ  ಕಾಲುಪುಟದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕವರ್ ಮಾಡಿತ್ತು.  ನೋಡಿ ಬೇಜಾರಾಯಿತು. 

ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ  ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ನಂತರ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕೇವಲ ಎರಡನೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅನಂತನಾಗ್ ಎಂದರೆ ಅನಂತನಾಗ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಅಂದಾಜು ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಸಿಗಬಹುದು. ಅರ್ಧ ಶತಮಾನದಿಂದ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ೩೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳು, ಕನ್ನಡ, ಹಿಂದಿ, ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು. ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರ, ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಸಿನಿಮಾ, ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಯಾವುದಾದರೂ ಸರಿ. ಹಲವಾರು ರಾಜ್ಯಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು, ಪದ್ಮಭೂಷಣ, ಈಗ ಫಾಲ್ಕೆ! ಎಂಥ ಅದ್ಭುತ ಮನುಷ್ಯ, ಎಷ್ಟು ವಿನೀತ, ಕನ್ನಡಿಗರು ಪುನೀತ!

ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗ ಕಂಡ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಅವರೂ ಒಬ್ಬರು. ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯಂತ ಹ್ಯಾಂಡ್-ಸಮ್ ಹೀರೋ ಎಂದು ನಿರಾತಂಕವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು (ಈ ಹೊಸ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೆತ್ತಿದಂತಹ, ಜಿಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುರಿಗೊಳಿಸಿದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ). ಅವರು ಮೀಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಇರಲಿ, ಕ್ಲೀನ್-ಶೇವ್ ಮಾಡಿರಲಿ, ಯುವಕನಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯವಯಸ್ಕನಿರಲಿ, ಅವರದು ಸಹಜ ಸೌಂದರ್ಯ. ಈ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಅವರ ಸೌಂದರ್ಯ ಮಾಸಿಲ್ಲ!

ಅನಂತನಾಗ್ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿದಾಗ ನನಗೆ ಕಾಣುವುದು ಅವರ ಮುಗುಳುನಗೆ. ಅದು ಎಳ್ಳಷ್ಟೂ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ, ವಯಸ್ಸಾದಂತೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಪಕ್ವವಾಗಿದೆ ಅಷ್ಟೆ. ಆ ಒಂದು ಸರಳ ಮುಗುಳುನಗೆಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮೀಯತೆ, ತುಂಟತನ, ಚೇಷ್ಟೆ, ವಿನೋದ ಮತ್ತು ನಾಚಿಕೆ ಎಲ್ಲವೂ ಅಡಗಿದೆ! ನಿಮಗಿಂತ ತನಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿದೆ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುವಂತಹ ಮುಗುಳುನಗೆ! 

ಅವರ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಕೇಳುವುದರಲ್ಲೇ ಆನಂದವಿದೆ: ಕೃತಕವಾಗಿ ಧ್ವನಿಸದ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ನಿಖರವಾದ ಶಬ್ದಪ್ರಯೋಗ. ಬಹುಶಃ ಕೊಂಕಣಿ, ಕನ್ನಡ, ಸಂಸ್ಕೃತ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ ಸಹಜ ಬಹುಭಾಷಿಗರಾಗಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿರಬಹುದು.

ಅನಂತನಾಗ್ ‘ನಟಿಸದೆ’ ನಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ಸಹಜ ನಟನೆ ಎನ್ನುವುದು ಅಗಾಧವಾದ ಅಭ್ಯಾಸದ ಫಲ. ಅವರು ಆಧುನಿಕ ರಂಗಭೂಮಿಯಿಂದ ಬಂದವರು, ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದವರು. ಸತ್ಯದೇವ್ ದುಬೆಯಂತಹವರ ಒಡನಾಟದಲ್ಲಿ ಕಲಿತವರು. ನಂತರ ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನೆಗಲ್ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಸಮಾಂತರ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದವರು. ಕನ್ನಡದ ನಾಯಕರಾಗುವ ಮೊದಲು ಅನಂತನಾಗ್ ಅಂಕುರ್, ನಿಶಾಂತ್, ಮಂಥನ್ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಕಾದಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು.

ಕನ್ನಡದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಅನಂತನಾಗ್ ಅವರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆ ಎಂದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದು. ಅವರು ಹತ್ತು ಖಳರನ್ನು ಒಂದೇ ಏಟಿಗೆ ಹೊಡೆಯಲಿಲ್ಲ, ನೃತ್ಯ ಕೂಡ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ನಾಯಕನ ಆಗಮನವನ್ನು ಸಾರುವ ಪ್ರವೇಶ ದೃಶ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಕೆಳ-ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಅಂತರ್ಮುಖಿ, ನಾಚಿಕೆ ಸ್ವಭಾವದ ಪ್ರಿಯಕರ, ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುವ ಪತಿ, ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ಗುಮಾಸ್ತ, ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕ, ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾದ ನೆರೆಯವನು, ಆಡಂಬರದ ಗೋಸುಂಬೆ, ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದವನು, ಪ್ರಮಾದ ಮಾಡಿ ಪಾಪಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ನರಳುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ, ಹೆಂಡತಿಯಿಂದ ಏನನ್ನೋ ಮುಚ್ಚಿಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ತುಂಟ, ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿಯದೆ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುವ ಯುವಕ… ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಅವರು ನಾವೇ ಆಗಿದ್ದರು.

ಅನಂತನಾಗ್ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅನಂತನಾಗ್ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅವರನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಅವರು ಒಂದು ದಶಕದಿಂದ ಪ್ರೀತಿಸಿ ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ದಶಕ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೇನೋ ಎಂಬಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಅವರ ನಡುವಿನ ಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ ಅಂಥದಿತ್ತು. ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಸ್ಪರ್ಶಿಸದೆಯೇ ಪ್ರಣಯ ಮಾಡಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು. ಕಿರಿಕಿರಿ, ವಾತ್ಸಲ್ಯ, ವಾದ, ವ್ಯಂಗ್ಯ, ನೆಮ್ಮದಿಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ನಿಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವಂತೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಿಂದಾಗಿಯೇ ದೊರೈ-ಭಗವಾನ್ ಯುಗದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅಷ್ಟು ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು, ರಾಜನ್-ನಾಗೇಂದ್ರ ಜೋಡಿಯು ಸಂಗೀತದ ಮಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಬಯಲು ದಾರಿ, ಚಂದನದ ಗೊಂಬೆ, ಬೆಂಕಿಯ ಬಲೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಚಿತ್ರಗಳು ನನ್ನ ನೆನಪಿನ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.

ಎಸ್‌ಪಿಬಿ (ಎ ಸ್ಪಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ)    ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯದಿದ್ದರೆ ಈ ಲೇಖನ ಅಪೂರ್ಣ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಅನಂತನಾಗ್  ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಪಿಬಿಗೆ ಏನು ಕೆಲಸ? ಅನಂತನಾಗ್ ಹೇಗೆ ಹಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದು ಎಸ್‌ಪಿಬಿಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಗಮನವಿಟ್ಟು ಆಲಿಸಿ. ಅನಂತನಾಗ್ ಅವರಿಗಾಗಿ, ಎಸ್‌ಪಿಬಿ ಅವರು ಸ್ವಲ್ಪ ನಾಸಿಕ ಧ್ವನಿಯ ಛಾಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೃದುವಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು (ನಿನ್ನ ನಗುವು ಹೂವಂತೆ ಹಾಡನ್ನು ನೋಡಿ ಮತ್ತು ಆಲಿಸಿ). ದಪ್ಪಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿರುವ ಅಂಬರೀಷ್ ಹಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಒರಟು ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿರುವ ಶಂಕರನಾಗ್ ಹಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿ, ಎಸ್‌ಪಿಬಿ ಅವರ ಅದ್ಭುತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ತೆರೆಯ ಮೇಲಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು. ‘ನಿನ್ನ ನೀನು ಮರೆತರೇನು’, ‘ಎಲ್ಲಿರುವೆ ಮನವ ಕಾಡುವ ರೂಪಾಸಿಯೇ’, ‘ಕನಸಲು ನೀನೆ ಮನಸಲು ನೀನೆ’, ‘ಆಕಾಶದಿಂದ ಧರೆಗಿಳಿದ ರಂಭೆ’, ‘ನಾನು ನೀನು ಒಂದಾದ’, ‘ಬಿಸಿಲಾದರೇನು’, ‘ಒಲಿದ ಜೀವ ಜೊತೆಯಲಿರಲು’ – ಇವು ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮತ್ತು ಸಂಜೆಯ ಬಾನುಲಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸೆಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದ್ದವು.

ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಿನೆಮಾ ಪ್ರಿಯರಿಗೆ, ಅನಂತನಾಗ್ ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಅಂಕುರ್, ನಿಶಾಂತ್, ಮಂಥನ್, ಭೋಮಿಕಾ, ಕಲಿಯುಗ್ ಸಿನೆಮಾಗಳು, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಹಂಸಗೀತೆ, ಬರ, ಅವಸ್ಥೆ, ಅನ್ವೇಷಣೆ ಸಿನೆಮಾಗಳು ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಕನ್ನಡದ ಹೆಂಗಸರಿಗೆ (ಈಗ ಅವರೆಲ್ಲ ಅರವತ್ತು ಎಪ್ಪತ್ತು ದಾಟಿದ್ದಾರೆ) ಬಯಲುದಾರಿ, ನಾ ನಿನ್ನ ಬಿಡಲಾರೆ, ಚಂದನದ ಗೊಂಬೆ, ಬಾಡದ ಹೂ, ಬೆಂಕಿಯ ಬಲೆ, ಇಬ್ಬನಿ ಕರಗಿತು, ಮುದುಡಿದ ತಾವರೆ ಅರಳಿತು, ಸುಖ ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಹನ್ನೆರೆಡು ಸೂತ್ರಗಳು, ಒಲವು ಮೂಡಿದಾಗ, ಅರುಣರಾಗ, ಮನೆಯೇ ಮಂತ್ರಾಲಯ…ಸಾಲು ಸಾಲು ಸಿನೆಮಾಗಳು. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಸಲ್ಲುವ ಮಿಂಚಿನ ಓಟ, ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ನಾವಿರೋದು ಹೀಗೆ, ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್, ಪರಮೇಶಿ ಪ್ರೇಮ ಪ್ರಸಂಗ ಸಿನೆಮಾಗಳೂ ಇವೆ. ಹೊಟ್ಟೆ ಹುಣ್ಣಾಗಿಸುವಂತೆ ನಗಿಸುವ ನಾರದ ವಿಜಯ, ಹೆಂಡ್ತಿಗೆ ಹೇಳ್ಬೇಡಿ, ಗೋಲಮಾಲ್ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ, ಗಣೇಶನ ಮದುವೆ, ಗೋಲ್-ಮಾಲ್, ಗೌರಿ ಗಣೇಶ, ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳ್ಬೇಡಿ ಸಿನೆಮಾಗಳಿವೆ. ಅನನ್ಯವಾದ ಬೆಳದಿಂಗಳ ಬಾಲೆ ಇದೆ.

ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆಯರು ವಯಸ್ಸಾಗಿರುವುದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡಲು ಏನೆಲ್ಲ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ತೆರೆಯಿಂದ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ! ಅನಂತನಾಗ್ ಅದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾದರು. ‘ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ’ಯಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪನ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿ ನಗೆಗಡಲಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿದರು. ಹಿರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ, ಹಿರಿಯ ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿ, ನಿವೃತ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ತಾತನಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ‘ಗೋಧಿ ಬಣ್ಣ ಸಾಧಾರಣ ಮೈಕಟ್ಟು’ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅದನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದರು.

ಶಂಕರನಾಗ್ ಅವರಿಂದ ಅನಂತನಾಗ್ ಅವರನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಅನಂತನಾಗ್ ತಮ್ಮನ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕವನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ‘ನನ್ನ ತಮ್ಮ ಶಂಕರ’. ನಿರೂಪಣೆ ಸರಳವಾಗಿದೆ, ಅಣ್ಣನ ವಾತ್ಸಲ್ಯವೂ ಇದೆ. ಅಣ್ಣ ಅನಂತ ಶಾಂತ, ಸಂಯಮ ಮೂರ್ತಿ; ಶಂಕರ ಅಸಹನೆಯ ಮತ್ತು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೊಸತೇನನ್ನಾದರೂ ಪ್ರಯತ್ನಿಸವ ಚಂಚಲ. ಶಂಕರನಾಗ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಮಿಂಚಿನ ಓಟ, ನೋಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ನಾವಿರೋದು ಹೀಗೆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೆ? ಅಣ್ಣ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಲು ತಮ್ಮ ಶಂಕರನಾಗ್ ಇಂದು ಇದ್ದಿದ್ದರೆ ಎಂದು ಅನಿಸದೇ ಇರದು. 

ಅನಂತನಾಗ್ ಸುತ್ತ ಅಭಿಮಾನಿ ಸಂಘ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಸ್ಟಾರ್ ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ತೆರೆಯ ಮೇಲಿರಲಿ ಅಥವಾ ಹೊರಗಿರಲಿ ಬಿರುದು-ಬಾವಲಿಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಚಿತ್ರದ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಅವರ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರ, ಅದರ ಮುಂದೆ ಅಥವಾ ಹಿಂದೆ ಯಾವುದೇ ‘ಸ್ಟಾರ್’ ಇಲ್ಲ. ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಹಾಲು ಸುರಿಯುವ ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಐವತ್ತು ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್-ಔಟ್‌ಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ಪೀಳಿಗೆಯ ಮಹಿಳೆಯರಿಂದಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತಿದೊಡ್ಡ (ಅನಧಿಕೃತ) ಅಭಿಮಾನಿ ಬಳಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದವರು ಅನಂತನಾಗ್ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ ಸುಳ್ಳಾಗಲಾರದು!

ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಇಬ್ಬರು ಕನ್ನಡಿಗರು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ಅನನ್ಯತೆಯಿದೆ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಂಗಭೂಮಿಯಿಂದ ಬಂದವರು, ಅನಂತನಾಗ್ ಆಧುನಿಕ ರಂಗಭೂಮಿಯಿಂದ  ಬಂದವರು. ಇಡೀ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ರಾಜ್ ಅಣ್ಣಾವ್ರು, ಅನಂತನಾಗ್ ಶಂಕರನಿಗೆ ಅಣ್ಣನಾಗಿದ್ದರೂ ಸಣ್ಣವನಂತೆ ಉಳಿದವರು. ಅವರು ದಂತಕತೆ, ಇವರು ನಮ್ಮ-ನಿಮ್ಮಂತೆ. ಅವರು ನೈತಿಕತೆಯ ಕಾವಲುಗಾರ, ಇವರು ತುಂಟಗಾರ. ಅವರು ಸಮೂಹದ ಸಮ್ಮೋಹನಿಯ ಸಂಕೇತ, ಇವರು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಪ್ರತೀಕ. ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಾಗಿ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್, ನಾರದನಾಗಿ ಅನಂತನಾಗ್. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಇಡೀ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತಾರೆ, ತಲೆಯಿಂದ ಉಂಗುಷ್ಜದವರೆಗೆ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿಗೆ ಏನು ಬೇಕಿತ್ತೋ ಹಾಗೆ, ವೃತ್ತಿ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಕಲಾವಿದನಂತೆ. ನಾರದನಾಗಿ ಅನಂತನಾಗ್ ಸಾಮಾನ್ಯನಂತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ, ಸಹಜವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ನಂತರ ಆ ‘ಅನಂತನಾಗ್’ ಮುಗುಳುನಗುವನ್ನು ಬೀರುತ್ತಾರೆ! ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ ನಮಗೆ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿತು, ಈ ಇಬ್ಬರಿಂದಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಶ್ರೀಮಂತವಾಯಿತು. 

ಅನಂತನಾಗ್ ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯ ಹಿಂದೆ ಓಡಲಿಲ್ಲ, ತಾರೆಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯಲು ಬಯಸಲಿಲ್ಲ. ನಟಿಸುತ್ತಾ, ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ನಮ್ಮನ್ನು ಇನ್ನೂ ರಂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.  ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಎಂದೂ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿ (larger than life) ಕಾಣದ ನಟನ ಬಳಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗೌರವವು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಥ್ಯಾಂಕ್ಯೂ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ!

ರಾಜಕುಮಾರಿ ಸೋಫಿಯಾ ದುಲೀಪ್ ಸಿಂಗ್ (೧೮೭೬-೧೯೪೮) – ರಾಮಮೂರ್ತಿ ಎಚ್ ಎನ್.

ನಮಸ್ಕಾರ.  ನಮ್ಮ ಅನಿವಾಸಿ ಬಳಗದ ಉತ್ಸಾಹಿ ಬರಹಗಾರ, ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯೇತೃ (ಬೇಸಿಂಗ್‍ಸ್ಟೋಕ್) ರಾಮಮೂರ್ತಿ ಅವರು ಬರೆದಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಲೇಖನ. ಪಂಜಾಬಿನ ಕೊನೆಯ ರಾಜ ದುಲೀಪ್ ಸಿಂಹರ ಮಗಳು ರಾಜಕುಮಾರಿ ಸೋಫಿಯಾ ಅವರ ಜೀವನ ಚಿತ್ರಣ ಇಲ್ಲಿದೆ.  ಬರಿಯ ರಾಜಕುಮಾರಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯದೇ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ, ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಉತ್ತಮ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ, ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕಾರದಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಿಳೆ.  
ಎಂದಿನಂತೆ ಓದಿ, ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಬ್ಲಾಗಿನಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ. ಧನ್ಯವಾದಗಳೊಂದಿಗೆ - ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಗುಡೂರ್ (ಈ ವಾರದ ಸಂಪಾದಕಿ ಅಮಿತಾ ರವಿಕಿರಣ ಅವರ ಪರವಾಗಿ).

********************

ದುಲೀಪ್ ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ರಾಜಕುಮಾರಿ ಸೋಫಿಯಾ (ಚಿತ್ರಕೃಪೆ: ವಿವಿಧ ಅಂತರ್ಜಾಲತಾಣಗಳು)
೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ದೇಶದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮೂಲಭೂತ ಮತ್ತು ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಪಡೆಯಲು ನಡೆಸಿದ ಚಳುವಳಿಗಳಿಗೆ (Suffragette Movement) ಹೋರಾಡಿದ ಭಾರತ ಮೂಲದ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಸೋಫಿಯಾ.  ಈಕೆ, ಭಾರತದ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರೂ ಅವಳ ಹೋರಾಟ ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲೇ ಇತ್ತು.

ಇವಳ ತಂದೆ ಪಂಜಾಬಿನ ಕೊನೆಯ ಮಹಾರಾಜ ದುಲೀಪ್ ಸಿಂಗ್. ಪಂಜಾಬಿನ “ಸಿಂಹ” ಮಹಾರಾಜ ರಂಜಿತ್ ಸಿಂಗ್‍ರ (೧೭೮೦-೧೮೩೯) ನಿಧನವಾದಮೇಲೆ ಆ ಪಟ್ಟಕ್ಕೇರಲು ಅನೇಕರು ಹೋರಾಡಿ, ಕೊನೆಗೆ ಐದು ವರ್ಷದ ದುಲೀಪ್ ಸಿಂಗ್‍ನನ್ನು ರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ೧೮೪೯ ರಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯವರು ಎರಡನೆಯ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸಿಖ್ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ಹತ್ತು ವರ್ಷದ ದುಲೀಪ್ ಸಿಂಗ್‍ನಿಂದ ಅವನ ಜಮೀನು ಮತ್ತು ಕೊಹಿನೂರ್ ವಜ್ರವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡರು. ನಂತರ ದುಲೀಪ್ ಸಿಂಗನಿಗೆ ಪಿಂಚಿಣಿ ಕೊಟ್ಟು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‍ನಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡಿದರು, ಇದಲ್ಲದೆ ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದಿಂದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರ, ಬಹುಶಃ ಬಲವಂತದಿಂದ, ಮಾಡಿದರು.

ಸೋಫಿಯಾ ೮/೦೮/೧೮೭೬ ರಂದು ಲಂಡನ್ ನಗರದ ಬೆಲ್‍ಗ್ರೇವಿಯದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದಳು. ತಾಯಿ, ಬಾಂಬ ಮುಲ್ಲರ್ (ಜರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ ಮೂಲದವಳು). ದುಲೀಪ್ ಸಿಂಗ್ ೧೮೬೩ರಲ್ಲಿ Suffolk ನಲ್ಲಿ ಇರುವ ೧೭,೦೦೦ ಎಕರೆ Elvedon Hall ಕೊಂಡಿದ್ದ (ಲಂಡನ್‍ನಲ್ಲಿದ್ದ India Office ನ ಸಹಾಯದಿಂದ). ಅವನ ಕುಟುಂಬ ಲಂಡನ್‍ನಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು. ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೊರಿಯಾ ದುಲೀಪ್ ಸಿಂಗನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ಸೋಫಿಯಾಳನ್ನು, ಸಾಕುಮಕ್ಕಳಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅವರ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಿದ್ದಳು.

೧೮೮೭ ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಬ ಮುಲ್ಲರ್ ಜ್ವರದಿಂದ ನಿಧನಳಾದ ಮೇಲೆ, ದುಲೀಪ್ ಸಿಂಗ್ ೧೮೮೯ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಮದುವೆಯಾದ. ಆದರೆ ಇವನ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹದಗೆಟ್ಟು ೧೮೮೦ ರಲ್ಲಿ Elvendon Hall ಬಿಡಬೇಕಾಯಿತು. ಸೋಫಿಯಾ ಹತ್ತು ವರ್ಷವಾಗಿದ್ದಾಗ, ದುಲೀಪ್ ಸಿಂಗ್ ತನ್ನ ಸಂಸಾರದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಲು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಹಡಗು ಏಡನ್ ತಲಪಿದಾಗ ಇವರ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ವಾರಂಟ್ ಕಾದಿತ್ತು. ನಂತರ ದುಲೀಪ್ ಸಿಂಗ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕಳೆದು ೫೫ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ೧೮೯೩ರಲ್ಲಿ ನಿಧನನಾದ.

ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಈ ಮಕ್ಕಳ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಆಲಿಫಂಟ್ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ವಹಿಸಿ, ಬ್ರೈಟನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಂದುವರೆಸುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ವಾಸಕ್ಕೆ ರಾಜ ಮನೆತನದ ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್ ಕೋರ್ಟ್ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಸೋಫಿಯಾ ಮೊದಲ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಆರಾಮದ ಜೀವನವನ್ನು ಕಳೆದಳು. ಆದರೆ ೧೯೦೭ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಟ್ಟಾಗ, ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ಬಡತನ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅನ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಅವಳ ಮನಸ್ಸು ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಯಿತು.
೧೯೧೦ ರವರೆಗೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ "Women's Social and Political Union" (WSPU) ಅನ್ನುವ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಮೆಲೀನ್ ಪ್ಯಾಂಕ್‍ಹರ್ಸ್ಟ್ (Emmeline Pankhurst) ಳ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ಸೋಫಿಯಾ ಈ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿವುದಕ್ಕೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯೆ ಆಗಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದಳು. ಸೋಫಿಯಾ ತಾನು ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್ ಕೋರ್ಟ್ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಿನ ಮುಂದೆ ನಿಂತು The Suffragette ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಸಹ ಮಾಡುತಿದ್ದಳು.

೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ Black Friday ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ೩೦೦ ಮಹಿಳೆಯರ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಸೋಫಿಯಾ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಕ್ಯಾಸ್ಟನ್ ಹಾಲ್‍ನಿಂದ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನವರೆಗೆ ನಡೆದು, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಭೆಟ್ಟಿಯಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಈ ತಂಡ ಅಲ್ಲೇ ಕುಳಿತು ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಕೂಗುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಪೊಲೀಸರು ಇವರ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ದೌರ್ಜನ್ಯದಿಂದ ವರ್ತಿಸಿದರು. ಈ ತಂಡದ ಅನೇಕರು ಗಾಯಗೊಂಡು ಇಬ್ಬರ ಮರಣಕ್ಕೂ ಪೋಲೀಸರ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅಂದಿನ ಗೃಹಮಂತ್ರಿ ಸರ್ ವಿನ್ಸ್ಟನ್ ಚರ್ಚಿಲ್ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ಕೊಟ್ಟರು ಅನ್ನುವ ಆರೋಪ ಸಹ ಬಂದಿತ್ತು.

೧೯೧೧ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ (Census) ಭಾಗವಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸೋಫಿಯಾ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯವರು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಸೋಫಿಯಾ ಜನಗಣತಿಯ ಚೀಟಿಯ ಮೇಲೆ ಈ ರೀತಿ ಬರೆದು ಚೀಟಿಯನ್ನು ಹಿಂತಿರಿಗಿಸಿದಳು (ಕೆಳಗೆ ಚಿತ್ರ ನೋಡಿ) - No Vote, No Census. As women do not count, they refuse to be counted; I have a conscientious objection to filling up this form.
No Vote, No Tax.

ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಇಲ್ಲದೆ ವರಮಾನ ತೆರಿಗೆ ಕೊಡುವುದಕ್ಕೂ ಸೋಫಿಯಾ ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ £೧೨ ದಂಡ ಹಾಕಿತು. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ ದಂಡವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಿಲ್ಲವಾದ ಕಾರಣದಿಂದಿಂದ ಅವಳ ಕೆಲವು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಹರಾಜು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ WSPUನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಈ ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಂಡು ಸೋಫಿಯಾಗೆ ವಾಪಸ್ಸು ಕೊಟ್ಟರು.

೧೯೧೪ ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ್ದರಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಹೋರಾಟವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ದೇಶದ ಮತ್ತು ಸರಕಾರದ ಪರವಾಗಿ ನಿಂತು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ದರಾದರು. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು, ಇವರ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಕಾಯಲು ಸೋಫಿಯಾ ನೆರವಾಗಿ Red Cross ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪರವಾಗಿ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮಾಡಿದಳು. ಸ್ವತಃ ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಡ್‍ಕ್ರಾಸ್ ನರ್ಸ್ ಆಗಿ ಸೇರಿ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದಳು. ೧೯೧೮ ರಲ್ಲಿ YMCA War Emergency Committee ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ, ಲಂಡನ್‍ನಲ್ಲಿ “ಧ್ವಜ ದಿವಸ” (Flag Day) ನಡೆದ ನಂತರ “ಭಾರತೀಯ ದಿವಸ” (India day)ದ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ೫೦೦೦೦ ವಸತಿಗೃಹಗಳನ್ನು ಗಾಯಗೊಂಡ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು ವಾಸಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸಲು ಕಾರಣಳಾದಳು.
ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ (೧೯೧೮) ಆಂಗ್ಲ ಸರ್ಕಾರ "The Representation of the People Act" ಕಾನೂನು ಜಾರಿಯಾದಾಗ ೩೦ ವರ್ಷ ಮೀರಿದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೂ, ೧೯೨೮ ರ “Franchise Act” ಕಾನೂನು ಹೊರಬಂದಾಗ ೨೧ ವರ್ಷ ಮೀರಿದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೂ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಬಂತು.

ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಇರುವ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಸೋಫಿಯಾ ಮತ್ತು ಅವಳ ಸಂಗಡಿಗರ ಹೋರಾಟವೇ ಕಾರಣ ಅನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ.
೨೨/೦೮/೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ ಸೋಫಿಯಾ ಬಕಿಂಗ್‍ಹ್ಯಾಮ್‍ಶೈರ್ನಲ್ಲಿರುವ ಪೆನ್ನ್ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಅವಳ ತಂಗಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ೭೨ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನಾದಳು.  ರಾಜಕುಮಾರಿ ಸೋಫಿಯಾಳ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ Golders Green crematorium ನಲ್ಲಿ ೨೬/೦೮/೧೯೪೮ ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ಅವಳ ಕೊನೆ ಇಚ್ಛೆ ತನ್ನ ಅಂತಕ್ರಿಯೆಯು ಸಿಖ್ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಬೇಕೆಂದು ಇತ್ತು. 

ಸೋಫಿಯಾಗೆ ದೊರೆತ ಮರಣೋತ್ತರ ಮಾನ್ಯತೆಗಳು ಅನೇಕ; ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್‍ನವರ "Votes for Women" ದಿನಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ೧೫/೦೨/೨೦೧೮ ಸೋಫಿಯಾ The Suffragette ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಮಾರುತ್ತಿರುವ ಚಿತ್ರವುಳ್ಳ ಅಂಚೆಚೀಟಿ (postage stamp) ಬಿಡುಗಡೆ ಆಯಿತು.

ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಮುಂದಿರುವ ಕಂಬದ ಮೇಲೆ ಸೋಫಿಯಾಳ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಹೆಸರನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.
A Princess' Guide to Burning Issue ಅನ್ನುವ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ನಾಟಕ ಅನೇಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
English Heritage ನವರು ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್ ಕೋರ್ಟ್‍ನ ಹತ್ತಿರದ ಮನೆಯ ಮೇಲೆ ನೀಲಿ ಫಲಕದ (Blue Plaque) ಅನಾವರಣೆಯನ್ನು ೨೦೨೩ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು.

ಸೋಫಿಯಾ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅನಿತಾ ಆನಂದ್ ಅವರ Suffragette Revolutionary (೨೦೧೫, ISBN ೯೭೮೧೪೦೮೮೩೫೪೫೬).

ಕೊನೆಯ ಮಾತು: ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತದಾನ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕು ೧೯೨೮ರಲ್ಲಿ, ಅದೂ ೨೧ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಮೀರಿದವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ದೊರೆತಿತ್ತು; ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಮಹಾರಾಜರು ೧೯೨೩ ರಲ್ಲಿಯೇ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಈ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮರೆಯಬಾರದು.

- ರಾಮಮೂರ್ತಿ ಎಚ್ ಎನ್.
ಕಾಂಗಲ್‍ಟನ್, ಚೆಶೈರ್.

********************