”ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಶರಣರ ದಾಸರ ಮತ್ತು ಸಂತರ ಕೊಡುಗೆ” ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗ - 4. ಯು.ಕೆ ಕನ್ನಡ ಬಳಗದ  ಯುಗಾದಿ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ (ಮೇ 3, 2025) ಅನಿವಾಸಿ ಸಾಹಿತ್ಯಗೋಷ್ಠಿಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಾಹಿತ್ಯ ಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ‘ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಶರಣರ, ದಾಸರ ಮತ್ತು ಸಂತರ ಕೊಡುಗೆ’ಯನ್ನು ಕುರಿತು ಕ್ಗಾಳ್ಲೆೆದ ಮೂರು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು. ಇದು ಕೊನೆಯ ಭಾಗ. ಇದರಲ್ಲಿ ತತ್ವಪದಕಾರ ಶಿಶುನಾಳ ಶರೀಫ್ ಸಾಹೇಬರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ದಿನ ಮಂಡಿಸಿದ ಭಾಗದ ವಿಸ್ತೃತ ಆವೃತ್ತಿ ಇದು.

ಶರಣರು ಮತ್ತು ದಾಸರ ನಂತರದ ಕಾಲ ಶಿಶುನಾಳ ಶರೀಫರದು. ಅವಾಗಾಗಲೇ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಳವೂರಿ ವಿಕ್ಟೊರಿಯಾ ಮಹಾರಾಣಿಯ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಒಂದು ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ (ತತ್ವಪದದಲ್ಲಿ) ಸಹ ಅದರ ಪರೋಕ್ಷ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರಿಗೆ ನೂರಾರು ‘ಗೀತೆ’ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ ವರಿಂದಕೀರ್ತಿ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಕಂಬಾರ ಮುದುಕಪ್ಪನ ಮಗಳಾದ ಬಸಮ್ಮಳ ಸುಶ್ರಾವಕ ದನಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿಸಿದ್ದವುಗಳ ದಾಖಲೆ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಯಾರೂ ಬರೆದಿಟ್ಟಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ನಿಖರವಾದ ಸಂಖ್ಯೆ ದೊರೆಯುವದಿಲ್ಲವಂತೆ.
ಮುಸಲ್ಮಾನ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಅವರ ತಂದೆ ‘ಹಿಂದುಗಳ ಮಂತ್ರ, ತಂತ್ರ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಜ್ಯೋತಿಷ, ಪುರಾಣ ಇವೆಲ್ಲವಕ್ಕೂ ಮನಸ್ಸು ತೆತ್ತಿದ್ದರಿಂದ’ ಅವರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಶರೀಫರು ಎರಡೂ ಮತಗಳನ್ನು ಕಲೆಸಿ ಉಂಡಿದ್ದರು.’ ಅವರ ರಚನೆಗಳನ್ನು ತತ್ವಪದಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವ ವಾಡಿಕೆ.

ತತ್ವಪದಗಳೆಂದರೇನು?
ಈ ಪದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯೆಗಳಿರಬಹುದು. ತತ್ವಪದಗಳು ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ದರ್ಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಸ್ಮಿತೆಯ ಅರಿವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವು ತಾತ್ವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ಜೀವನದ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಭೇದಿಸಲು ಪ್ರೇರಿಸುತ್ತವೆ. ದೇವರು, ಅನುಭವ, ಅನುಭಾವ, ಜ್ಞಾನ, ಮುಕ್ತಿ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವಪದ ರಚಯಿತರಿಗೆ ಯಾರಿಗೂ ಅಂಕಿತ ಪ್ರದಾನ ವಗೈರೆ ಮಾಡದಿದ್ದರೂ ತಮ್ಮಿಂದ ತಾವೇ ತಮ್ಮ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ತತ್ವಪದಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಗುರು ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕ ಪಂಥ ಅನಬಹುದು.ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ತತ್ವಪದಕಾರರೇ ಬೇರೆ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅವಧೂತರು, ಸಂತರು, ವಾರಕರಿ, ಸೂಫಿ ಇತ್ಯಾದಿ. ಕಬೀರರ ದೋಹಾ, ತುಕಾರಾಮನ ಅಭಂಗ, ಜ್ಞಾನದೇವ ಇವರೆಲ್ಲರವೂ ತತ್ವಪದಗಳೇ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ದೀಕ್ಷೆ, ವ್ರತದ ಹಂಗಿಲ್ಲ. ಕನಕದಾಸರೂ ಕೆಳವರ್ಗದವರೇ ಆದರೂ ವೈದಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ, ಮಧ್ವಮತದ ಹರಿಕಾರರೆನಿಸಿ ಹರಿದಾಸರಾದರು ಅವರು. ಆ ಮಟ್ಟದ ವೇದಾಧ್ಯಯನದಿಂದ ದೂರವಿದ್ದೂ ಚಿಂತನೆಯ ಆಯಾಮಗಳ ದಾಟುತ್ತ ಅನುಭಾವಿಕರೆನಿಸಿದವರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪದಗಳೇ ಈ ತತ್ವಪದಗಳು.

ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ
ಆಗಿನ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ (ಈಗ ಹಾವೇರಿ) ಶಿಗ್ಗಾವಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಗುಡಿಗೇರಿ ರೇಲ್ವೆ ಸ್ಟೇಶನ್ನಿನಿಂದ ಮೂರು ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಚಿಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿಯೇ ಶಿಶುನಾಳ. ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ತಂದೆ ಇಮಾಮ ಸಾಹೇಬ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಹಜ್ಜುಮಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪಾಲಿಗಿದ್ದ ಭೂಮಿಯ ಸಾಗುವಳಿಯಿಂದಲೇ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಬಹುಕಾಲ ಮಕ್ಕಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಮಾಮ ಸಾಹೇಬರು ಹುಲಗೂರ ಖಾದರ ಷಾವಲಿ ಸಂತರಲ್ಲಿ ಹರಕೆ ಹೊತ್ತರು. ಹಜರತ್ ಖಾದರಿಯವರು ಸಹ ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಹಿಂದು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಧರ್ಮಗಳ ಸಂಗಮದ ಕನಸು ಕಂಡಿದ್ದರಂತೆ. ಒಮ್ಮೆ ಯಾರೋ ಛೇಡಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಬಯಸಿ ಬಂದವರಿಗೆ ಲಿಂಗ ದೀಕ್ಷೆ ಕೊಟ್ಟು ಖಾದರಲಿಂಗ ಅನ್ನಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ಶಿಶುನಾಳರ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಉಲ್ಲೇಖ ಬರುತ್ತದೆ.
ಇಮಾಮ್ ಮತ್ತು ಹಜ್ಜುಮಾ ದಂಪತಿಗಳು ೧೮೧೯ರ ಮಾರ್ಚ ಏಳನೆಯ ತಾರೀಕಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ತಮ್ಮ ಗಂಡು ಮಗುವಿಗೆ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶರೀಫ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು. ಆತನೇ ಮುಂದೆ ಶಿಶುನಾಳ ಶರೀಫ್ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. ಹುಡುಗನಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಎರಡೂ ಮತಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಆತನ ಮೇಲಿತ್ತು. ತಂದೆಯಿಂದ ರಾಮಾಯಣ, ಭಾರತ, ಪುರಾಣದ ಕತೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿವ ಶರಣರ ಜೀವನದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಅರಿತು ಆ ಹುಡುಗ ’ತನಗರಿವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಮತ ಮರುಳತನದಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಪಾರು ಮಾಡ ಬಲ್ಲ ನಿಜ ಧರ್ಮದ ರಕ್ಷಾವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸಿದ್ಧ ಮಾಡಿಕೊಂಡ’ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

’ದೊರಕಿದ, ಗುರು ದೊರಕಿದಾ ’
ಶರೀಫನಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಗುರುವಿನ ತಲಾಷ್ ಇತ್ತು. ಆತನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ತಯಾರಾಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಬೀಜ ಬಿತ್ತ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಈ ಹುಡುಗನ ಊರಿಗೆ ಪಕ್ಕದ ಊರಿನಿಂದ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಬಂದನು. ಆತ ಜಾತಿ ಮತಗಳ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಗೆ ಸೊಪ್ಪು ಹಾಕದ ಮತ್ತು ವೇದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಅರೆದು ಕುಡಿದ ಸ್ಮಾರ್ತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ; ದೇವಿ ಉಪಾಸಕ. ಆತನೇ ಬಹು ಮಹಿಮಾವಂತ ಎಂದು ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟ. ಆತ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಗೆ ಹೊರತಾಗಿದ್ದ. ಕೆಲವರು ಹಬ್ಬಿಸಿದ ವದಂತಿ ’ಸೆರೆ ಕುಡೀತಾನೆ, ಗಾಂಜಾ ಸೇದತಾನೆ, ಯಾರಂದರೆ ಅವರಿಂದ ಮುಟ್ಟಿಸಿಗೋತಾನ,’ ಅಂತ. ಆದರೂ ಜನರಿಗೆ ಆತನ ವಿದ್ವತ್ತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ. ಅಂತೆಯೇ ಆತನ ತಂದೆ ಶರೀಫನನ್ನು ಅವರ ಹತ್ತಿರ ಕರೆದು ಕೊಂಡು ಹೋದನು. ಮೊದಲ ಭೇಟಿಯಲ್ಲೇ ಹುಡುಗನ ವೇದಾಂತ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಭಟ್ಟರಿಗೆ ಅಚ್ಚರಿ. ತನ್ನಲ್ಲಿ ಅನುಗ್ರಹ ಬೇಡಿ ಬಂದ ಇಮಾಮ ಸಾಹೇಬನನ್ನು ’ಈ ಹುಡುಗನ್ನ ನನ್ನ ಉಡಿಗೆ ಹಾಕಿ ಬಿಡು’ ಅಂತ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟ ಕೇಳಿದೊಡನೆ ತಂದೆ ಒಪ್ಪಿಬಿಟ್ಟನು. ಶರೀಫನೋ ಆತನನ್ನು ಗುರುವೆಂದು ಕೂಡಲೇ ಒಪ್ಪಿದನಂತೆ. ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹಾಡಿದನು :
”ದೊರಕಿದ ಗುರು ದೊರಕಿದಾ
ಪರಮಾನಂದ ಬೋಧ ಅರುವಿನೊಳಗೆ ಬಂದು
ದೊರಕಿದಾ ಗುರು ದೊರಕಿದಾ
ಕರಪಾತ್ರೆ ಹಿಡಿದು ಈ ನರ ಶರೀರದಿ ತನ್ನ
ಅರುವ ತನಗೆ ತೋರಿ ಪರಮ ನಂಬುಗೆಯಲಿದೆ”ಯೆಂದು. ಗುರು ಶಿಷ್ಯರು ಹತ್ತಿರವಾದರು.
ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ನಂತರ ಗುರು ಆತನ ಕೊರಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮೈಮೇಲಿದ್ದ ಜನಿವಾರವನ್ನು ಹಾಕಿ ಬಿಟ್ಟರು! ಈ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಉಪನಯನದಿಂದ ಭಾವ ಪರವಶನಾಗಿ ಗುರುವಿಗೆ ಉದ್ದಂಡ ನಮಸ್ಕಾರ ಹಾಕಿಬಿಟ್ಟ ಶರೀಫ ಉದ್ಗಾರ ತೆಗೆದು ಕವನ ರಚಿಸಿದ:
”ಹಾಕಿದ ಜನಿವಾರವ ಸದ್ಗುರುನಾಥ
ಹಾಕಿದ ಜನಿವಾರವ ನೂಕಿದ ಭವ ಭಾರವ
ಲೋಕದಿ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನ ನೀ ಪಡೆಯೆಂದು.”
ಅವರೀರ್ವರ ಸಂಬಂಧ ಗಾಢವಾಗಿ ಕೊನೆಯ ವರೆಗೆ ಉಳಿಯಿತು.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮದ ಕಡೆಗೇ ಒಲವು ಇದ್ದ ಶರೀಫರು ಊರೂರು ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದರು. ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳು ಚಿಂತೆಗೀಡಾಗಿ ಕುಂದುಗೋಳದ ಫಕೀರಸಾಹೇಬರ ಮಗಳು ಫಾತಿಮಾಳೊಂದಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿದರು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಲತ್ತುಮಾ ಎಂಬ ಮಗಳೂ ಹುಟ್ಟಿದಳು. ಆದರೆ ಅನತಿ ಕಾಲದಲ್ಲೆ ಇಬ್ಬರೂ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು. ಹೆಂಡತಿ ಸತ್ತಾಗಲೂ ಶರೀಫರು ದುಃಖಿಸಲಿಲ್ಲ:
’ಮೋಹದ ಹೆಂಡತಿ ತೀರಿದ ಬಳಿಕ
ಮಾವನ ಮನೆಯ ಹಂಗಿನ್ಯಾಕೋ’
ಎಂದು ಹಾಡಿದರು.
ಕಾಲರಾದಿಂದ ಮಗಳ ಮರಣದ ನಂತರವೂ ನಿರ್ಲಿಪ್ತತೆ! ಸಂಸಾರ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದೆನೆಂದು ಉರ್ದುದಲ್ಲಿ ಆಶು ಕವನ ರಚಿಸಿದರು:
’ದುಃಖಮೆ ಪಡಾ ಮನ್ ಸುಖ ನಹಿ ಮಾಯಾ
ಟಕತಿ ಮರನ ರಖವಾಲರೆ’ (ದುಃಖ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದೆ ಮನಸ್ಸು; ಮರಣ ತುಂಬಿದ ಮಾಯಾಮಯ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಸುಖವೇ ಇಲ್ಲ,ಪರಮಾತ್ಮನೇ!) ಕುಡಿಯುವುದು, ತಿನ್ನುವುದು ಇದರಲ್ಲೆ ಕಾಲ ಹರಣ ಮಾಡಿದರೆ ಮರಣ ಸದಾ ನಮ್ಮನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಸುವಾಗ ಭಗವಂತನರಿಯುವುದು ಯಾವಾಗ ಎಂದರು.
ಶರೀಫ ಸಹೇಬರು ನವಲಗುಂದದ ನಾಗಲಿಂಗ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಗರಗದ ಮಡಿವಾಳೇಶ್ವರರ ಜೊತೆ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳಂತೆ ಊರೂರು ತಿರುಗಿದರು. ಗುರುವಿನ ಸಂಬಂಧವೂ ಇತ್ತು.”ಗುರುವೆಂದರೆ ನಿಜಕೆ ಈತನೇ, ದೊರೆಯೆಂದರು ನಿಜಕೆ ಈತನೇ, ಕಟಕಿ ನುಡಿಗೆ ಬಾಗದಿರುವನು–ಏನು ದಿಟ್ಟ!” ಎಂದು ಹಾಡಿದರು.
ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟ ಗುರುಗಳನ್ನು ಅವರು ಸಾಯುವ ವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದರು. ನೂರಾರು ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.

+++
ಶರೀಫರ ಅನೇಕ ಕವಿತೆಗಳು ಅವರ ಬಾಳಿನ ಘಟನೆಗಳ ಕಾರಣವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದವು ( topical) ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಪದ್ಯಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವೋ ಅಥವಾ ಪದ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಜನ ಕಥೆ ಕಟ್ಟಿದರೋ ಹೇಳುವಂತಿಲ್ಲ. ನಂತರದ ಅನೇಕ ಪದ್ಯಗಳನ್ನೋದಿದಾಗ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವರ ಅನೇಕ ಪದ್ಯಗಳು ಆಶು ಕವನಗಳು ಎನ್ನುವದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಈ ಮೊದಲೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಉರ್ದು ಕವನಗಳು ಅಂಥವೇ.
ಇನ್ನೊಂದು ಪದ್ಯ. ಶರೀಫರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಚೆಲುವೆಯೊಬ್ಬಳು ಅವರು ಕಾರಡಿಗೆಯ ಶಾಲೆಯಿಂದ ಎಂದಿನಂತೆ ಊರಿಗೆ ಮರಳುವಾಗ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗಿ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಾತು ಹೇಳಿಕೊಂಡಾಗ ಬರೆದ ಕವಿತೆಯೇ ’ಹಾವು ತುಳಿದೆನೇ ಮಾನಿನಿ’ ಎನ್ನುವ ರಚನೆ.
”ಹಾವು ತುಳಿದೆನೇ/ ಹಾವು ತುಳಿದು ಹಾರಿನಿಂತೆ/ ಜೀವ ಕಳವಳಿಸಿತೇ ಗೆಳತಿ” ಎಂದು ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಆ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ. ಆಕೆಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳಿ ನುಂಗ ಬಂದಿದ್ದ ಮೋಹದಿಂದ ಪಾರಾದೆ ಅಂತ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ:
”ದೇವಾ ನೀನೇ ಗತಿಯೋ ಎಂದೆ … ಹಾವಿನ
’ಶಿರವ ಮೆಟ್ಟಿದೆ ಶಿವನ ದಯದಿ.”
ಇದೇ ತರಹದ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರತೀಕಗಳು ಅವರ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಚೋಳು (ಚೇಳು), ಕುದುರೆ, ನರಿ, ನಾಯಿ ಎಲ್ಲವೂ ರೂಪಕಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಶರೀಫರು ಅನುಭಾವಿ ಕವಿ. ಲೌಕಿಕದ ಎಲ್ಲ ಬೆಡಗು ಬಿನ್ನಾಳಗಳನ್ನುಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಲೌಕಿಕ ಅನುಭವಗಳ ಸಾರವನ್ನು ತತ್ವಪದಗಳಲ್ಲಿ ಎರಕ ಹೊಯ್ದು ಹಾದಿ ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿದರು. ಎಲ್ಲ ಮತಗಳಬಗ್ಗೆ ಸಮನ್ವಯ ದೃಶ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಅಳಿಲು ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಉಳಿದ ಕವಿವರ್ಯರಂತೆ ಅವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿರಲಿಲ್ಲವೆಂತಲೇ ಪರಂಪರೆಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದಲ್ಲದೆ ಅವರು ಬದುಕಿದ ಕಾಲವೂ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿರಬೇಕು,ಎನ್ನುವುದು ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರಣವಿರಬೇಕು.

ಶಿಶುನಾಳರ ಕವನಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆ
ಬರಕೋ ಪದ ಬರಕೋ -ಜತೆಗೆ
ಅದರನ್ವಯ ತಿಳಕೋ;
…
ಗುರು ಗೋವಿಂದನ ಸ್ತುತಿ ಬರಕೋ
ಧರೆಯೊಳು ಶಿಶುನಾಳಾಧೀಶನ ಪಾದಕೆ
ಕರಕೊಂಡು ಹೋಗೋ ವರ ಪಡಕೋ.

ಅವರ ಕವನಗಳು ಬಾಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಹರಿದು ಜನರನ್ನು ತಲುಪಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದವು. ಅವುಗಳನ್ನು ಅವರಂತೂ ಬರೆದಿಡಲಿಲ್ಲ. ಕುಂಬಾರ ಮುದುಕಪ್ಪ ಮತ್ತು ಆತನ ಮಗಳು ಬಸಮ್ಮ ಹಾಡಿದ ನಂತರ ಎಚ್ ಟಿ ಮಹಾಂತೇಶ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದನ್ನು ಗದುಗಿನ ಶಾಬಾದಿಮಠ ಬುಕ್ ಡಿಪೋ ಮುದ್ರಿಸಿ, ಮರುಮುದ್ರಣಮಾಡುತ್ತ ಬಂದುದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಕವಿಯ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಪಕಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮಾನ್ಯ ಓದುಗನಿಗೆ ಬಹುಕಾಲ ಕಷ್ಟವಾಗಿರಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ’ಕೋಡಗನ ಕೋಳಿ ನುಂಗಿತ್ತ” ಕವನ. ಇಲ್ಲಿ ಕೋಡಗ ಎಂದರೆ ಚಂಚಲ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ, ಟೊಂಗೆಯಿಂದ ಟೊಂಗೆಗೆ ಹಾರುವ ಮರ್ಕಟ. ಕೋಳಿಯೆಂದರೆ ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಕೂಗುವ ಕೋಳಿ ಅಂದರೆ ಕತ್ತಲೆಯೆಂಬ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನುಂಗಿ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಳಗುವುದು. ಮುಂದಿನ ಚರಣದಲ್ಲಿ ನರ್ತಕಿಯ (ಪಾತರದವಳು) ಗತಿಗೆಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಮದ್ದಲಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಲೌಕಿಕದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದರೂ ಶಿಷ್ಯನ ಮೋಹ ಅಥವಾ ಅಹಂಭಾವವನ್ನು ಗುರುವಿನ ಪಾದದ ಮಹಿಮೆ ನುಂಗಿಹಾಕುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ತಾತ್ಪರ್ಯ! ಅದೇ ಅರ್ಥ ಉಳಿದ ರೂಪಕಗಳಾದ ಒನಕೆ-ಒರಳು, ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲು-ಗೂಟಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.
ಅವರ ಅನೇಕ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಆರು (ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳು), ಎಂಟು (ಮದಗಳು), ಮೂರು (ತ್ರಿಕರಣಗಳು, ದೇಹಗಳು) ಬರುತ್ತವೆ. ಮಾನವನಿಗೆ ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹ ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯ, ಅದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕಾಮ ಆತನನ್ನು ಅವನತಿಗಿಳಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ’ಕುಕ್ಷಿಯ ಕೆಳಗಿನ ಇಕ್ಷುವೆ ತಾನಾದ’ ಮಂಗವನ್ನು ಒಂದು ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿದರೆ ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ’ಶಿವನ ತೊಡೆಯ ಕೆಳಗಿರುವಂಥ ಕಪ್ಪೆ’ಯ ಪ್ರತಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನೇ ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹುಚ್ಚು ನಾಯಿಯ ಪ್ರತಿಮೆಯಲ್ಲೂ ಅದೇ ವಸ್ತು ’ಇಳೆಯೊಳೆಲ್ಲರ ತೊಡೆ ಹಿಡಿಯುತ ಹಲ್ಲೊಳು ತಳಮಳಗೊಳಿಸಿತು ಹುಚ್ಚಿಡಿಸಿ’ ಎಂದು.

ದೇಹವೆನ್ನುವ ದೇವಾಲಯ
ಗುಡಿಯ ನೋಡಿರಣ್ಣಾ-ದೇಹದ
ಗುಡಿಯ ನೋಡಿರಣ್ಣಾ…
ಧೀರ ನಿರ್ಗುಣನ ಸಾರ ಸಗುಣದಲಿ
ತೋರಿ ಅಡಗಿ ತಾ ಬ್ಯಾರಾಗಿರುತಿಹ
ಗುಡಿಯ ನೋಡಿರಣ್ಣಾ
ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರ ’ಉಳ್ಳವರು ಶಿವಾಲಯವ ಮಾಡಿಹರು/ ನಾನೇನು ಮಾಡುವೆ ಬಡವನಯ್ಯಾ/ ಎನ್ನ ಕಾಲೇ ಕಂಬ ದೇಹವವೇ ದೇಗುಲ’ ಎನ್ನುವ ಭಾವವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ’ಧರಣಿ ವಿಸ್ತಾರ ನೋಡಮ್ಮ’ ಎನ್ನುವ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸಾಲುಗಳಿವು: ”ಧರಣೀಶ ರಾಣಿ ಕರುಣದಿ ರಾಜ್ಯಕ/ ತರಿಸಿದ ಘನಚೋದ್ಯವೋ, ಚೀನಾದ ವಿದ್ಯವೋ’ ಇವು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರಾಣಿಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರೆದುದು. ಗಿರಣಿ ಶರೀರದ ವರ್ಣನೆಯೊಂದಿಗೆ ಯೋಗ ಸಾಧನೆಯ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ನುಡಿಯುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ವಿಮರ್ಶಕರು. ಶಿಶುನಾಳ ಋಷಿಯನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ನೇಯ್ಗೆಗಾರನೆಂದು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ.

ಅವಸಾನ – ’ಶರಣರ ಬದುಕನ್ನು ಮರಣದಲ್ಲಿ ನೋಡು’
೧೮೮೯ರಲ್ಲಿ ಅವಸಾನದ ಗಳಿಗೆ ಬಂದಾಗ ವಿಭೂತಿ ವೀಳ್ಯ ಆಚರಿಸಿ ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದರು. ಶರೀಫರಂಥ ದೊಡ್ಡವರಿಂದ ಪೂಜಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಅವರತಲೆಯನ್ನು ಕಾಲ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲುಯಾವ ಜಂಗಮರೂ ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಕಡೆಗೆ ಅವರ ಮಾತು ಮೀರಲಾರದೆ ಹಿರೆಮಠ ಕರಿಬಸಯ್ಯನವರು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತ ಒಪ್ಪಿದರಂತೆ. ಅವರ ಇಚ್ಛೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅವರತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪಾದವಿಟ್ಟರಂತೆ. ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಎರಡೂ ಮತಗಳ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಆಯಿತಂತೆ. ಈಗ ಶರೀಫರ ಗದ್ದುಗೆಯ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಸಲ್ಮಾನರು ಕುರಾನದಿಂದ ಕಲಮಾ ಓದಿ ಸಕ್ಕರೆ ಓದಿಸಿ ಹಂಚುತ್ತಾರೆ; ಬಲಬದಿಗೆ ಹಿಂದುಗಳು ಹಣ್ಣು ಕಾಯಿ ಹೂ ಅರ್ಪಿಸಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಿಶುನಾಳ ಊರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಭವ್ಯ ಸಮಾಧಿಯ ಹತ್ತಿರ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಗಳು ಜೊತೆಯಾಗಿಯೇ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಹುಣ್ಣಿವೆಯ ಆಸು ಪಾಸು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಜಾತ್ರೆ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಿನ್ನ ಮತೀಯರು ಕಲೆತು ಕೂಡುವದು ಈ ಆದಿ ’ಸಮನ್ವಯ ಕವಿಗೆ’ ಗೌರವ ಅರ್ಪಿಸಿದಂತೆಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಿ. ಅಶ್ವಥ್ ಅವರ ರಾಗ ಸಂಯೊಜನೆಯಿಂದ ಶರೀಫರ ಆಡಿಯೋ ಕೆಸೆಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಶರೀಫರನ್ನು ಜನರು ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ಹೇಳುವ ಸಿನಿಮಾ ಸಹ ಆಗಿದೆ.
ಶರೀಫರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ’ಗೀತೆ’ಗಳ ಆಳ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಡಾ ಎನ್ ಎಸ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ: ”ನೀತಿಬೋಧೆ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ತಮ್ಮ ಪದಗಳಿಗೆ ಕಾವ್ಯದ ಹೊಳಪನ್ನು ನೀಡಿದ ಶರೀಫರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪುರಂದರ, ಕನಕರಂಥ ಹಿರಿಯ ಕೀರ್ತನಕಾರರ ಕೃತಿಗಳ ಜೊತೆ ಅಭ್ಯಾಸಮಾದುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಾವು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಗೊತ್ತು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ.”

ಲೇಖನ: ಶ್ರೀವತ್ಸ ದೇಸಾಯಿ