ಯುಕೆಯ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕಿ, ನಮ್ಮ ಅನಿವಾಸಿ ಬಳಗದ ಪ್ರೇಮಲತಾ ಬರೆದಿರುವ, ಸರಳವಾಗಿ ಓದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ, ಶರತ್ಕಾಲ ಎನ್ನುವ ಕವನ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಮೊದಲು ಈ ಕವನವನ್ನು ಓದಿ.
ಶರತ್ಕಾಲ
ಹಿತಚಳಿ ಮೈ ನೇವರಿಸಿ
ನಿಂತೂ ನಿಲ್ಲದ ಮಳೆ ನೆನಪು
ಅದುರದುರಿ ಹಾರಾಡುವ ತರಗೆಲೆ
ಗಾಳಿ ಗುಡಿಸಲಾಗದ ಬಯಕೆ ಕಾವು
ಮಂದ್ರ ನದಿಯು ತೂಗಿ
ಅಲೆಗಳೆದ್ದ ಪರಿಗೆ
ದಂಡೆಗೂ ಅರೆಕ್ಷಣದ ಉದ್ವೇಗ
ಗತಿ ಬದಲಿಸಿ ಸಾಗುವ ಮಂದ ಮಾರುತ
ಮುಗಿಲ ಕಣ್ಣಾಮುಚ್ಚಾಲೆಯಲಿ ತಿಮಿರ
ನುಂಗಿದ ಸುವರ್ಣವದನ ಸೂರ್ಯ
ಬಾಣ ಹೂಡುತ ಬಾನ ಕತ್ತಲಲಿ
ತುಸು ಹೆಚ್ಚೇ ನಗುವ ಚಂದ್ರ
ಉದ್ದುದ್ದ ರಾತ್ರಿಯಲಿ ಹುಚ್ಚೆದ್ದು
ಕುಣಿವ ನೆರಳುಗಳು
ಬೆಳಕನೇ ಅಡವಿಟ್ಟು ಗೂಡು ಕಟ್ಟುತ
ಸಾಂದ್ರವಾಗುವ ಒಳ ಕೂಗು
ಎಲೆಗೆಲೆಯು ಓಕುಳಿಯಾಟ
ವನವೆಲ್ಲ ವರ್ಣರಂಜಿತ
ಮಂಜುಕಟ್ಟುವ ಬೆಳಗಿಗು
ಕಣಿವೆಯಲೇಳುವ ಮುಗಿಲಿಗು
ಮೈ ತುಂಬಿಕೊಂಡ ಸಂತಸ
ಹಗಲ ತಬ್ಬುತ ಇಳಿವ ಕತ್ತಲೆ
ಕಡುಕಪ್ಪು ಅಗಾಧ ಈ ಕೌತುಕ!
ಕವನದ ಓದು:
ಪೀಠಿಕೆ:
ನಾನು ಐದನೇ ಕ್ಲಾಸಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಶಿಫ್ಟ್ ಆದಾಗ, ನನಗೆ ಇಡೀ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟವಾದದ್ದು ಕನ್ನಡ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಕವನದ ವಿಭಾಗ! ಬಾಯಿಪಾಠ ಮಾಡಲು ನಾಕಾರು ಕವಿತೆಗಳು ಇರುತ್ತಿದ್ದವು, ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲು. ಆದರೆ ನನಗೆ ಎಲ್ಲ ಕವಿತೆಗಳೂ ಬಾಯಿಪಾಠ. ಆ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ನಾನೇ ಬರೆದಂತೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನನ್ನ ಕೈಬರಹದಿಂದ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದೆ!
ನಾನು ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ಹೊರಗೆ ಓದಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು ಬಹುಷಃ ಆರನೇ ಇಯತ್ತೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಇರಬೇಕು. ಲಂಕೇಶ್ ಪತ್ರಿಕೆಯ ನೀಲುಗಳಿಂದ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಸುಧಾ, ತರಂಗ, ಮಯೂರ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಪುರವಣಿ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಕವಿತೆ ಸಿಕ್ಕರೂ ಬಿಡದೇ ಓದುತ್ತಿದ್ದೆ, ಮೊದಲು ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಓದಿ ಆಮೇಲೆ ಬೇರೆಯಲ್ಲವನ್ನೂ ಓದುತ್ತಿದ್ದೆ. ನಂತರ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಿಂದ ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ತಂದು ಓದಲಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಾವಗೀತೆಗಳು. ಲಂಕೇಶ್ ಕನ್ನಡದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಗಳನ್ನು, ಕವನಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಕೀರ್ತಿನಾಥ ಕುರ್ತಕೋಟಿ, ಜಿ ಎಸ್ ಅಮೂರ್ ಅವರು ಬರೆದ ಕವನದ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಓದಲು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಯು ಆರ್ ಅನಂತಮೂರ್ತಿಯವರು, ಅಡಿಗರ `ರಾಮನವಮಿಯ ದಿವಸ` ಎನ್ನುವ ಕವನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಓದಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಲೇಖನ ಬರೆದಿದ್ದರು; ಆ ಲೇಖನವಂತೂ ನಾನು ಕವಿತೆಯನ್ನು ಓದುವ ಪರಿಯನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿತು. ನಂತರ ಜೋಗಿಯವರು `ಹಾಯ್ ಬೆಂಗಳೂರಿ`ನಲ್ಲಿ `ಜಾನಕಿ ಕಾಲಂ` ಬರೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಕನ್ನಡದ ಅನೇಕ ಕವನಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಬಿಡಿಸಿ ತೋರಿಸಿದರು. ಇದೆಲ್ಲ ನನ್ನ ಕವನದ ಓದಿಗೆ, ಕವನಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದುಕೊಂಡು, ನನ್ನ ಕಲಿಕೆಯಿಂದ ಬೇರೆಯವರಿಗೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಉಪಯೋಗವಾಗಬಹುದು ಎಂದುಕೊಂಡು ಈ ಲೇಖನವನ್ನು ಬರೆಯುವ ಹುಂಬುಧೈರ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ.
ಈಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಓದುವವರೇ ಕಡಿಮೆ. ಆ ಓದುಗರ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಕವನಗಳನ್ನು ಓದುವವರು ಇನ್ನೂ ಕಡಿಮೆ. ಕವನಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಓದುವವರು, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಓದುವವರು ಇನ್ನೂ ಕಡಿಮೆ. ಕವನಗಳನ್ನು ಓದುವವರಿಗಿಂತ ಕವನ ಬರೆಯುವವರೇ ಹೆಚ್ಚು! ಇತ್ತೀಚೆಗೆ `ಕವಿತೆ ನವರಸ, ದಸರಾ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿ ಗರಗಸ` ಎನ್ನುವ ವಿಡಂಬಣಾತ್ಮಕ ಲೇಖನವನ್ನು ಹರೀಶ ಕೇರ ಅವರು ವಿಶ್ವವಾಣಿಯಲ್ಲಿ (೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬) ಬರೆದುದನ್ನು ಕೆಲವರಾದರೂ ಓದಿರಬಹುದು.
ಕವನಗಳನ್ನು ಸೀರಿಯಸ್ಸಾಗಿ ಓದುವವರಿಗೂ ಎಲ್ಲ ಕವನಗಳೂ ದಕ್ಕುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಕವನಗಳು ಒಂದೇ ಓದಿಗೆ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಕವನಗಳು ಕವನಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಕವಿತೆಯೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕವನಗಳು ಕ್ಲೀಷೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರುವ ರೂಪಕಗಳನ್ನೇ ಬಳಸಿ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರುವ ಕಾಣ್ಕೆಯನ್ನೇ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಕವನಗಳು ಒಂದೇ ಓದಿಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ನಿಧನಿಧಾನಗಾಗಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಎಷ್ಟು ಸಲ ಓದಿದರೂ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಿಗೆ ಒಂದೊಂದು ತರಹ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತವೆ.
ಕವನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಓದಬೇಕು? ಜೋರಾಗಿ ಓದಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಓದಬೇಕೆ? ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಕತೆಗಳನ್ನು ಓದಿದಂತೆ ಪಟಪಟನೇ ಒಂದು ಸಲಕ್ಕೆ ಓದಿ ಎತ್ತಿಡಬೇಕೇ? ನಿಧಾನವಾಗಿ ಓದಬೇಕೆ? ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಓದಬೇಕೇ? ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕೆ? ಛಂದೋಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ ಹಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೇ? ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿ, ಇವೆಲ್ಲ ಬಿಟ್ಟು ಇನ್ನೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ತರಹ ಓದಬಹುದು. ನಿಮ್ಮದೇ ಒಂದು ಅಭ್ಯಾಸವಿರಬಹುದು. ಕವನವನ್ನು ಹೇಗಾದರೂ ಓದಿ, ಕವನವನ್ನು ಇಡಿಯಾಗಿ ರಸಾಸ್ವಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ. ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮೆಲಕು ಹಾಕಿ. ಕವಿತೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು, ಪ್ರತೀಕಗಳನ್ನು, ರೂಪಕಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಚಿತ್ರಿಸಿ ಅಥವಾ ವಿಡಿಯೋ (ರೀಲ್ ತರಹ) ಮಾಡಿ.
ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಪೀಠಿಕೆ ಸಾಕು ಈ ಲೇಖನಕ್ಕೆ. ಇನ್ನು ಪ್ರೇಮಲತಾ ಬರೆದಿರುವ ಈ ಕವನವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅವಲೋಕಿಸೋಣವೇ? ಯಾವುದಾದರೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಗಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿತೆಯನ್ನು ನಾನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಿತ್ತು. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಅನಿವಾಸಿ ಕವಿ ಪ್ರೇಮಲತಾ ಅವರ ಕವನಗಳ ಜಾಡನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹೋಗೋಣ ಅನಿಸಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರ ಒಂದು ಕವನವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.
ಶರತ್ಕಾಲ ಕವನ:
ಶರತ್ಕಾಲವೆಂದರೆ ಏನು? ಮಳೆಗಾಲದ ನಿರ್ಗಮನವೇ? ಚಳಿಗಾಲದ ಆಗಮನವೇ? ಮರಗಳ ಎಲೆಗಳು ಬಣ್ಣ ಬದಲಿಸಿ ಉದುರುವ ಕಾಲವೇ? ಪ್ರಕೃತಿಯು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ರೂಪವನ್ನು ಕಳಚಿಕೊಂಡು ಹೊಸ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳುವ ನಡುವಿನ ಸಂಧಿಕಾಲವೇ? ಪ್ರೇಮಲತಾ ಅವರ ಶರತ್ಕಾಲ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಓದಿದಾಗ, ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ನಿಜವೆನಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕವಿತೆ ಅಲ್ಲಿಗೇ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಲೇ ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿಯೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಅನುಭವವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆ ಎಂದು ಮುಂದೆ ನೋಡೋಣ.
ಮೊದಲ ಚರಣ:
ಕವಿತೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವುದು ಅದರ ಸ್ಪರ್ಶಾನುಭವ.
ಹಿತಚಳಿ ನೇವರಿಸಿ
‘ಹಿತಚಳಿ’ ಎಂಬ ಪದವೇ ಒಂದು ಸುಂದರ ವಿರೋಧಾಭಾಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಚಳಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊರೆಯುವುದು, ನಡುಗಿಸುವುದು, ಮೈಯನ್ನು ಮುದುಡಿಸುವುದು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅದು ಹಿತವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಶರದ್ ಋತುವಿನ ಚಳಿ, ಅದಕ್ಕೇ ಹಿತವಾಗಿದೆ. ಶಿಶಿರದ ಚಳಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಕೊರೆಯುತ್ತಿತ್ತು! ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದು ಮೈಯನ್ನು ‘ನೇವರಿಸುತ್ತದೆ’. ‘ತಾಕಿ’, ‘ಸವರಿ’ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ‘ನೇವರಿಸಿ’ ಎನ್ನುವ ಪದದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಇದೆ. ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರೊಬ್ಬರು ಮೃದುವಾಗಿ ಮೈದಡವುವ ಅನುಭವವನ್ನು ಅದು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ಮೃದುತ್ವವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಸಾಲು ನೆನಪಿನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.
ನಿಂತೂ ನಿಲ್ಲದ ಮಳೆ ನೆನಪು
ವರ್ಷಾ ಋತುವಿನ ಮಳೆ ನಿಂತು, ಶರದ್ ಋತು ಶುರುವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ನೆನಪು ನಿಂತಿಲ್ಲ. ‘ನಿಂತೂ ನಿಲ್ಲದ’ ಎನ್ನುವ ಪುನರುಕ್ತಿಯಂತಹ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಷಾ ಋತುವಿನ ಅನುಭವವೇ ಅಡಗಿದೆ. ಒಂದು ಋತು ಮುಗಿಯುವಾಗ ಅದರ ಪ್ರಭಾವವೂ ಮುಗಿಯಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ. ಮಳೆ ನಿಂತರೂ ನೆಲದ ತೇವ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಒಂದು ಅನುಭವ ಕಳೆದರೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅದರ ಗುರುತು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ನೆನಪು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನೆನಪಾಗಿರಬಹುದು; ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋದ ಯಾವುದೋ ಆತ್ಮೀಯ ಅನುಭವದ ನೆನಪನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಬಹುದು. ಎರಡನೆಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕವಿತೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮುಂದಿನ ‘ಬಯಕೆ ಕಾವು’ ಆ ಓದಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಅದುರದುರಿ ಹಾರಾಡುವ ತರಗೆಲೆ
ಗಾಳಿ ಗುಡಿಸಲಾಗದ ಬಯಕೆ ಕಾವು
ತರಗೆಲೆಗಳು (ತರಗು ಎಂದರೆ ಒಣಗಿದ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಆದರೆ ನಾವು ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಅಥವಾ ಬರೆಯುವಾಗ ತರಗು ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದವನ್ನು ತರಗೆಲೆ ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೆ ಕಡೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿಲ್ಲ, ಓದಿಲ್ಲ!) ಗಾಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಹಾರಾಡುತ್ತವೆ. ಉದುರಿದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಗಾಳಿ ದೂರಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯಬಲ್ಲದು. ಆದರೆ ಬಯಕೆಯ ಕಾವನ್ನು? ಅದನ್ನು ಗಾಳಿ ಗುಡಿಸಲಾರದು. ಇಲ್ಲಿ ‘ಗುಡಿಸಲಾಗದ’ ಎನ್ನುವ ಪದ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಅದು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನನಿತ್ಯದ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕವಿತೆಯೊಳಗೆ ತರುತ್ತದೆ. ನೆಲದ ಮೇಲಿರುವ ಕಸವನ್ನು ಗುಡಿಸಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗಿನ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಈ ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವೈರುಧ್ಯ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ: ಹೊರಗೆ ಚಳಿ; ಒಳಗೆ ಕಾವು. ಹೊರಗೆ ಉದುರುವ ಎಲೆಗಳು; ಒಳಗೆ ಉದುರದ ಬಯಕೆ. ಹೊರಗೆ ನಿಂತ ಮಳೆ; ಒಳಗೆ ನಿಲ್ಲದ ನೆನಪು. ಶರತ್ಕಾಲ ತರುವ ಸ್ಪರ್ಷಾನುಭವಕ್ಕೂ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಅನುಭವಕ್ಕೂ ಇರುವ ವಿರೋಧಾಬಾಸಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಮುಂದುವರೆಯಿರಿ.
ಎರಡನೇ ಚರಣ:
ಮೊದಲ ಚರಣದಲ್ಲಿ ಚಳಿ, ಮಳೆ, ತರಗೆಲೆ, ಗಾಳಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನೆನಪು ಮತ್ತು ಬಯಕೆಗಳ ಕಾವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದ ಕವಿತೆ, ಎರಡನೆಯ ಚರಣದಲ್ಲಿ ನದಿಯ ಬಳಿಗೆ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಮಂದ್ರ ನದಿಯು ತೂಗಿ
ಅಲೆಗಳೆದ್ದ ಪರಿಗೆ
ದಂಡೆಗೂ ಅರೆಕ್ಷಣದ ಉದ್ವೇಗ
‘ಮಂದ್ರ’ ಎನ್ನುವ ಪದ ಪ್ರಯೋಗ ಎಷ್ಟು ಮಧುರ! ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಮಂದ್ರಸ್ವರಗಳು ಕೆಳಗಿನ ಸ್ಥಾಯಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ನಿಧಾನಗತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಾಂತತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಶಾಂತತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಶ್ಚಲವಲ್ಲ. ನದಿ ತೂಗುತ್ತದೆ. ಅಲೆಗಳು ಏಳುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಚಲನೆ ದಂಡೆಗೆ ಕ್ಷಣಕಾಲ ಉದ್ವೇಗವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನದಿ ಮತ್ತು ದಂಡೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ: ನದಿ ಚಲನಶೀಲ; ದಂಡೆ ಸ್ಥಾವರ. ಆದರೆ ಕವಿ ದಂಡೆಗೂ ಉದ್ವೇಗವನ್ನು ಆರೋಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೊದಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಅಂತರಂಗವಲ್ಲವಲ್ಲ! ದಂಡೆಯ ‘ಅರೆಕ್ಷಣದ ಉದ್ವೇಗ’ ಎನ್ನುವುದು ಹೊರಗಿನ ಚಲನೆಯಿಂದ ಒಳಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಚಲನದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳ ರೂಪಕ. ಒಬ್ಬರ ಭಾವೋದ್ವೇಗ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸಬಹುದು. ಹೊರಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕಾಣುವವರೊಳಗೂ ಕ್ಷಣಕಾಲ ಅಲೆಗಳು ಏಳಬಹುದು.
ಗತಿ ಬದಲಿಸಿ ಸಾಗುವ ಮಂದ ಮಾರುತ
ಇಲ್ಲಿ ‘ಮಂದ’ ಎಂಬ ಪದ ಗಮನಾರ್ಹ. ಮಂದ್ರ, ಮಂದ ಅನುಪ್ರಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ಮಾರುತ ಪದಪ್ರಯೋಗವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ!
ಮೊದಲ ಚರಣದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಗುಡಿಸಲಾಗದ ಬಯಕೆಯ ಕಾವು ಇತ್ತು. ಎರಡನೆಯ ಚರಣದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಗಾಳಿಯು ನದಿಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿಯು ಕವಿತೆಯ ಎರಡು ಚರಣಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಅಂಶವಾಗುತ್ತದೆ.
ಮೂರನೇ ಚರಣ:
ಮೂರನೆಯ ಚರಣದಲ್ಲಿ ಕವಿಯ ದೃಷ್ಟಿ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ.
ಮುಗಿಲ ಕಣ್ಣಾಮುಚ್ಚಾಲೆಯಲಿ ತಿಮಿರ
ನುಂಗಿದ ಸುವರ್ಣವದನ ಸೂರ್ಯ
‘ಕಣ್ಣಾಮುಚ್ಚಾಲೆ’ ಬಾಲ್ಯದ ಆಟವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮೋಡಗಳು, ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಕತ್ತಲೆಯ ನಡುವಿನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಕವಯಿತ್ರಿ ಆಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆಟದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಸುವರ್ಣವದನವನ್ನು ತಿಮಿರ ನುಂಗುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುವರ್ಣವದನ ಎನ್ನುವ ಕವಿಕಲ್ಪನೆ ಎಷ್ಟು ಸಮೃದ್ಧ! ಬಂಗಾರದ ಬಣ್ಣದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನುಂಗುವ ಕತ್ತಲೆ – ತಿಮಿರ. `ತಿಮಿರ` ಎನ್ನುವ ಪದಪ್ರಯೋಗ ಎಷ್ಟು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ ಇಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಶಾಕ್ ಕೊಡುವ ತರಹ ಬರುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ದಿನದ ಅವಧಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ರಾತ್ರಿಯ ಅವಧಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಶರತ್ಕಾಲವನ್ನು ಇದಕ್ಕಿಂತ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?
ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಚಮತ್ಕಾರ ಓದುಗನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತದೆ. ರಾತ್ರಿಗಳೇನೋ ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತಿವೆ. ಸೂರ್ಯನ ಅವಧಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಾಗೆಂದು ರಾತ್ರಿ ಬೋರು ಹೊಡೆಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಬಾಣ ಹೂಡುತ ಬಾನ ಕತ್ತಲಲಿ
ತುಸು ಹೆಚ್ಚೇ ನಗುವ ಚಂದ್ರ
ಬಾಣ ಹೂಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆ. ಆದರೆ ಇದು ಆ ತರಹದ ಬಾಣವಲ್ಲ! ಬಾಣ ಹೊಡೆದಂತೆಯೂ ಇರಬೇಕು, ಪೆಟ್ಟೂ ತಾಗಬಾರದು. ಹೊಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವವನಿಗೆ ಪೆಟ್ಟು ಬೀಳುತ್ತೆ ಅನಿಸಿ ಗಾಬರಿಯಾಗಬೇಕು, ಅದು ತಾಗಿದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಹುಸಿತನಕ್ಕೆ ನಗು ಬರಬೇಕು. ಆ ನಗುವನು ನೋಡಿ ಬಿಲ್ಲುಗಾರ ನಗಬೇಕು! ಎರಡೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕವಿ ಏನೆಲ್ಲ ಹೇಳಿಬಿಡಬಲ್ಲರು, ಅಲ್ಲವೇ? ಚಂದ್ರನನ್ನು ಬಿಲ್ಲುಗಾರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ ರೂಪಕ ಎಂಥ ಚೆನ್ನ! ಚಂದ್ರ ನಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಮಾತ್ರ ಹೇಳಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ‘ತುಸು ಹೆಚ್ಚೇ’ ನಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ತುಂಟತನವಿದೆ. ಚಳಿ ಜಾಸ್ತಿ, ಬೆಳಕು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ, ಇನ್ನು ಚಳಿಗಾಲ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೂ ನನ್ನದೇ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಎಂದೇ?
ನಾಲ್ಕನೇ ಚರಣ:
ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕತ್ತಲೆಯದೇ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ.
ಉದ್ದುದ್ದ ರಾತ್ರಿಯಲಿ ಹುಚ್ಚೆದ್ದು
ಕುಣಿವ ನೆರಳುಗಳು
ಮೊದಲ ಚರಣದ ಹಿತ-ಚಳಿ, ಎರಡನೆಯ ಚರಣದ ಮಂದ್ರ-ನದಿ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮೂರನೆಯ ಚರಣದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ನಗು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಮಂದ್ರಸಪ್ತಕಗಿಂದ ಮಧ್ಯಸಪ್ತಕಕ್ಕೆ ಬಂದಂತೆ! ಈ ಚರಣಕ್ಕೆ ಬರುವಹೊತ್ತಿಗೆ ನೆರಳುಗಳು ಹುಚ್ಚೆದ್ದು ಕುಣಿಯುತ್ತಿವೆ – ತಾರಕಸಪ್ತಕದಲ್ಲಿ! ಕ್ಲಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುವಂತೆ, ಉನ್ಮತ್ತರಾಗಿ ಕುಣಿಯುವಂತೆ.
ಬೆಳಕನೇ ಅಡವಿಟ್ಟು ಗೂಡು ಕಟ್ಟುತ
ಸಾಂದ್ರವಾಗುವ ಒಳ ಕೂಗು
‘ಬೆಳಕನೇ ಅಡವಿಟ್ಟು’ ಎಂಬುದು ಈ ಕವಿತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಅಡವಿಡುವುದು ಎಂದರೆ ಮೌಲ್ಯವುಳ್ಳದ್ದನ್ನು ಒತ್ತೆಯಿಟ್ಟು ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು. ಇಲ್ಲಿ ಅಡವಿಡಲ್ಪಡುವುದು ಬೆಳಕು. ಆದರೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಅಡವಿಟ್ಟು ಗೂಡು ಕಟ್ಟುತ್ತಿರುವುದು ಯಾರು? ನೆರಳುಗಳೇ? ಕತ್ತಲೆಯೇ? ಅಂತರಂಗವೇ?
ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವುದು ಸಾಂದ್ರ ಎನ್ನುವ ಪದ. ಅಷ್ಟಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ಈ ಪದವಿದು. ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಂದ್ರತೆ ಎನ್ನುವುದು ವೌಜ್ಞಾನಿಕ ಶಬ್ದವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಓದಿದವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಾಂದ್ರ ಪದವನ್ನು ಎಷ್ಟು ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ಕವಿ ತರುತ್ತಾರೆ! ಇಂಗ್ಲೀಷಿನಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ಪದ ಸಿಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದೇ ಪದ ಸಿಗದು. ಇಲ್ಲಿ ಸಾಂದ್ರವಾಗುವುದು `ಒಳಗಿನ ಕೂಗು`. ಒಳಗಿನ ಕೂಗು ಸಾಂದ್ರವಾದರೆ, ಕವಿತೆ ಮೂಡುತ್ತದೆಯೇ? ಮೊದಲ ಚರಣದ ‘ಬಯಕೆ ಕಾವು’ ಶರತ್ಕಾಲದ ರಾತ್ರಿಗಳ ಚಳಿಗೆ ‘ಒಳ ಕೂಗು’ ಸಾಂದ್ರವಾಗುತ್ತದೆ (ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿಲ್ಲ)!
ಐದನೇ ಚರಣ:
ಮುಂದಿನ ಚರಣದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಮರಳುತ್ತದೆ.
ಎಲೆಗೆಲೆಯು ಓಕುಳಿಯಾಟ
ವನವೆಲ್ಲ ವರ್ಣರಂಜಿತ
ಓಕುಳಿಯಾಟ ಆಡುವಾಗಲೂ ಜನ ಹುಚ್ಚೆದ್ದು ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಚರಣ ಹಿಂದಿನ ಚರಣದ ಮುಂದುವರೆದ ಭಾಗವಾಗುವುದು ಹೀಗೆ! ಶರತ್ಕಾಲದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವ ಚಿತ್ರಣವಿದು. ಎಲೆಗಳು ಹಳದಿ, ಕೆಂಪು, ಕಿತ್ತಳೆ, ಕಂದು ಬಣ್ಣಗಳಿಗೆ ತಿರುಗುವ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಇಡೀ ವನವೇ ಓಕುಳಿಯಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಓಕುಳಿ’ ಎನ್ನುವ ಪದದ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಬಣ್ಣಗಳು ಕೇವಲ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ; ಅವು ಸಂಭ್ರಮದ ಆಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಒಂದು ದಿನ ಹಸಿರಾಗಿರುವ ಎಲೆ, ಮರುದಿನ ಅರ್ಧ ಹಸಿರು, ಅರ್ಧ ಕಂದಾಗಬಹುದು, ಮರುದಿನ ಇನ್ನೊಂದು ಬಣ್ಣ ಬದಲಿಸಬಹುದು. ಕವಿಗೆ ಅವು ಓಕುಳಿಯಾಡಿ ನಿಂತಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ! ತರಗೆಲೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರೂಪಕವಾಗುವ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಅಥವಾ ಸಾವಿನ ವಿಷಾದವನ್ನು ಹೇಳದೇ, ಅವುಗಳ ಬಣ್ಣಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸಂಭ್ರಮವನ್ನಾಗಿ ಹುಚ್ಚೆದ್ದು ಕುಣಿಯುವ ಓಕುಳಿಯಾಟವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಮುಂದಿನ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಸಂತಸ ಮತ್ತಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ.
ಮಂಜುಕಟ್ಟುವ ಬೆಳಗಿಗು
ಕಣಿವೆಯಲೇಳುವ ಮುಗಿಲಿಗು
ಮೈ ತುಂಬಿಕೊಂಡ ಸಂತಸ
ಮಂಜುಮುಸುಕುವ ಬೆಳಗು, ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಮೇಲೇರುವ ಮೋಡಗಳು, ‘ಮೈ ತುಂಬಿಕೊಂಡ ಸಂತಸ’ ಎನ್ನುವುದು ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ‘ಮೈ ನೇವರಿಸಿ’ಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಚಳಿ ಮೈಯನ್ನು ನೇವರಿಸಿತ್ತು. ಈಗ ಸಂತಸವೇ ಮೈತುಂಬಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಚಲನೆ ಕವಿತೆಯ ಭಾವಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಮೈ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನೇ ತನ್ನೊಳಗೆ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಕೊನೆಯ ಚರಣ:
ಹಗಲ ತಬ್ಬುತ ಇಳಿವ ಕತ್ತಲೆ
ಕಡುಕಪ್ಪು ಅಗಾಧ ಈ ಕೌತುಕ!
ಈ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ‘ತಬ್ಬುತ’ ಎನ್ನುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ. ಮೇಲಿನ ಚರಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕನ್ನು ನುಂಗಿದ ಕತ್ತಲೆ ಈ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳಕನ್ನು ತಬ್ಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ! ಹಿಂದಿನ ಚರಣದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನುಂಗಿದ `ತಿಮಿರ ಈಗ ಕತ್ತಲೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಮೊದಲ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕತ್ತಲೆಗೆ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಗುಣವಿತ್ತು. ಎರಡನೆಯದರಲ್ಲಿ ಅದು ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ಹಗಲು ಮೂಡುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅಥವಾ ಕತ್ತಲೆ ಕಳೆಯುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ತಿಮಿರನ ಅಹಂಕಾರವೆಲ್ಲ ಸತ್ತು, ಪ್ರೀತಿ ಮೂಡಿದೆ! ಶರತ್ಕಾಲದ ರಾತ್ರಿ ಕಡುಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಅಗಾಧ (ಉದ್ದ) ಮತ್ತು ‘ಕೌತುಕ’ಮಯ. ನುಂಗಲು ಹೊರಟ ತಿಮಿರ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದೇಕೋ? ಕವಿತೆ ವಿಸ್ಮಯದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
ಕವಿತೆಯ ಬಂಧ:
ನಿಂತ ಮಳೆಯ ನೆನಪು, ಉದುರುವ ಎಲೆಗಳು, ಕ್ಷಣಿಕ ಉದ್ವೇಗ, ನುಂಗಲ್ಪಟ್ಟ ಸೂರ್ಯ, ನಗುವ ಚಂದ್ರ, ಹುಚ್ಚೆದ್ದು ಕುಣಿಯುವ ನೆರಳುಗಳು, ಒಳಕೂಗು, ಬಣ್ಣಗಳ ಓಕುಳಿ, ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಒಂದೇ ಎರಡೇ!
ಇಲ್ಲಿ ಚಳಿ ಕೇವಲ ಮೈಯನ್ನು ತಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ, ನೇವರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಳೆ ಕೇವಲ ನಿಂತುಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ನೆನಪಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಬಲ್ಲದು, ಆದರೆ ಬಯಕೆಯ ಕಾವನ್ನು ಗುಡಿಸಲಾರದು. ಕತ್ತಲೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಮರೆಮಾಡುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಚಂದ್ರ ನಗುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಬರೀ ಶರತ್ಕಾಲವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಕವಿತೆಯಲ್ಲ, ಶರತ್ಕಾಲದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ನೆನಪು, ಬಯಕೆ, ಉದ್ವೇಗ, ಆನಂದ ಮತ್ತು ವಿಸ್ಮಯಗಳ ಕವಿತೆಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಆಳಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ, ಇದು ಶರತ್ಕಾಲವನ್ನು ನೆಪವಾಗಿಟ್ಟು ಇನ್ನೇನನ್ನೋ ಹೇಳ ಹೊರಟ ಕವಿತೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ!
`ನಿಂತೂ ನಿಲ್ಲದ ನೆನಪಿ`ನಲ್ಲಿರುವಾಗ ಇನ್ನಾರೋ `ಮೈನೇವರಿ`ಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತೆ `ಬಯಕೆಯ ಕಾವು` ಮೂಡುತ್ತದೆ, ಆ ಕಾವಿಗೆ `ಅರೆಕ್ಷಣದ ಉದ್ವೇಗ`ವೂ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಆ ಉದ್ವೇಗದಲ್ಲಿ `ಕಣ್ಣುಮುಚ್ಚಾಲೆಯಾಟ` ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಬೆಳಕು-ಕತ್ತಲೆಯಾಟ, ಆ ಕತ್ತೆಲೆಯಲ್ಲಿ `ಬಾಣ ಹೂಡುವ ಚಂದ್ರ` (ಕಾಮನ ಹೂಬಾಣ?), ಆ ಬಾಣಕ್ಕೆ `ಹುಚ್ಚೆದ್ದ ಕುಣಿತ`, ಕುಣಿತದ `ಓಕುಳಿಯಾಟ`, ಆಗ ಮತ್ತೆ `ಮೈತುಂಬಿಕೊಂಡ` ಹರುಷ. ಈ ಕವನ ಶರತ್ಕಾಲವನ್ನು ನೆಪವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಗುಪ್ತಗಾಮಿನಿಯಾಗಿ ಇನ್ನೇನನ್ನೋ ಹೇಳುತ್ತಿದೆ ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಇದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ಈ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಋತುಪರಿವರ್ತನೆಯ ವರ್ಣನೆಯಾಗಿ ಓದದೆ, ಕಳೆದುಹೋದ ಪ್ರೀತಿಯ ನೆನಪಿನಿಂದ ಹೊಸ ಪ್ರೀತಿಯ ಅನುಭವದವರೆಗಿನ ಭಾವಯಾತ್ರೆಯಾಗಿ ಓದಿದಾಗ ಅದರೊಳಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸುಂದರವಾದ ಪ್ರೇಮಕಾವ್ಯ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಿಂತೂ ನಿಲ್ಲದ ಮಳೆಯ ನೆನಪು ಹಿಂದಿನ ಪ್ರೀತಿಯ ಹಸಿರಾದ ನೆನಪಾದರೆ, ಮೈ ನೇವರಿಸುವ ಹಿತಚಳಿ ಹೊಸ ಸಾಂಗತ್ಯದ ಸಾಂತ್ವನದ ಸ್ಪರ್ಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಳೆ ನಿಂತಿದೆ, ಆದರೆ ಅದರ ತೇವ ಇನ್ನೂ ಆರಿಲ್ಲ. ಹಳೆಯ ಪ್ರೀತಿಯ ನೆನಪು ಮಾಸುವ ಮೊದಲೇ ಹೊಸ ಪ್ರೀತಿಯ ಸ್ಪರ್ಶ ಮೈಮನಗಳನ್ನು ನೇವರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಗಾಳಿ ತರಗೆಲೆಗಳನ್ನು ಗುಡಿಸಿ ಒಯ್ಯಬಲ್ಲದು, ಆದರೆ ಮನದೊಳಗಿನ ಬಯಕೆಯ ಕಾವನ್ನು ಗುಡಿಸಲಾರದು. ಆ ಕಾವು ಹೊಸ ಪ್ರೀತಿಯ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಜಾಗೃತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಂದ್ರವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಅಲೆಗಳೇಳುವಂತೆ, ಪ್ರಶಾಂತವಾಗಿದ್ದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಅಲೆಗಳು ಏಳುತ್ತವೆ. ನದಿಯ ಅಲೆಗಳು ದಂಡೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅರೆಕ್ಷಣದ ಉದ್ವೇಗವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತೆ, ಒಬ್ಬರ ಪ್ರೇಮದ ಸ್ಪಂದನ ಮತ್ತೊಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಣಯದ ಕಂಪನವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಮಂದ ಮಾರುತ ತನ್ನ ಗತಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸುವಂತೆ ಬದುಕಿನ ಗತಿಯೂ ಬದಲಾಗತೊಡಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಹೊಸ ಪ್ರೀತಿಯ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಣಯದ ಕಣ್ಣಾಮುಚ್ಚಾಲೆಯಾಟ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಮರೆಯಾಗುವುದು, ಹುಡುಕುವುದು, ಕಾಯುವುದು, ಬೆಳಕು ಕತ್ತಲೆಯ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ಆಟವೇ ಪ್ರೇಮಿಗಳ ನಡುವಿನ ತುಂಟಾಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಸುವರ್ಣವದನ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕತ್ತಲೆ ನುಂಗಿದಾಗ ಚಂದ್ರನ ತುಂಟನಗು ತುಸು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಬಾಣ ಹೂಡುವ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಕಾಮನ ಹೂಬಾಣದ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿ ಕಂಡರೆ, ಅದು ಹೊಸ ಪ್ರೇಮದ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಉದ್ದೀಪಿಸುವ ಕ್ಷಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ ಬಾಣದಿಂದ ಉದ್ರೇಕಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸು ಉದ್ದುದ್ದ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಚ್ಚೆದ್ದು ಕುಣಿಯುತ್ತದೆ. ಕುಣಿಯುವ ನೆರಳುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಸಾಮೀಪ್ಯ, ದೇಹಗಳ ಚಲನೆ, ಪ್ರಣಯದ ಉನ್ಮಾದಗಳೆಲ್ಲವೂ ಮಸುಕಾಗಿ ಮೂಡುತ್ತವೆ. ಹೊರಜಗತ್ತಿನ ಬೆಳಕನ್ನೇ ಅಡವಿಟ್ಟು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪ್ರೀತಿಯ ಗೂಡನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಂಬಲದಲ್ಲಿ ಒಳಗಿನ ಕೂಗು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಾಂದ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಕೂಗು ಕೇವಲ ವಿರಹದ ಕೂಗಲ್ಲ; ಸಾಮೀಪ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುವ ಮನಸ್ಸಿನ, ಮೈಮನಗಳ ಮಿಲನಕ್ಕಾಗಿ ತುಡಿಯುವ ಬಯಕೆಯ ಕೂಗೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಆ ಪ್ರಣಯೋನ್ಮಾದವೇ ಮುಂದೆ ಎಲೆಗಳ ಓಕುಳಿಯಾಟವಾಗಿ, ವನದ ವರ್ಣವೈಭವವಾಗಿ ಅರಳುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ನೇವರಿಸಿಕೊಂಡ ಮೈ, ಈಗ ಪ್ರೀತಿಯ ಅನುಭವದಿಂದಲೇ ಸಂತಸವನ್ನು ಮೈತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನೇವರಿಕೆಯಿಂದ ಆಲಿಂಗನದವರೆಗೆ, ನೆನಪಿನಿಂದ ಬಯಕೆಯವರೆಗೆ, ಬಯಕೆಯಿಂದ ಉದ್ವೇಗದವರೆಗೆ, ಉದ್ವೇಗದಿಂದ ಉನ್ಮಾದದವರೆಗೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಮೈತುಂಬಿದ ಹರುಷದವರೆಗೆ ಸಾಗುವ ಪ್ರೇಮಯಾನವೊಂದು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಶರತ್ಕಾಲ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೇ ಹೊಸ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದು ಕೇವಲ ಮಳೆಗಾಲ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲಗಳ ನಡುವಿನ ಋತುವಲ್ಲ; ಎರಡು ಪ್ರೀತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಭಾವಸಂಧಿಕಾಲವೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಳೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗಿಲ್ಲ; ಹೊಸ ಪ್ರೀತಿಯ ಹಿತಚಳಿ ಆಗಲೇ ಮೈಯನ್ನು ನೇವರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಒಂದರ ನೆನಪು ಇನ್ನೊಂದರ ಸಂತಸಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗದೆ, ಎರಡೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೇ ನೆಲೆಸುತ್ತವೆ. ಉದುರುವ ಎಲೆಗಳು ಹಳೆಯ ಪ್ರೀತಿಯ ವಿದಾಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ಅವುಗಳ ವರ್ಣವೈಭವ ಹೊಸ ಪ್ರೀತಿಯ ಆಗಮನವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹಗಲನ್ನು ತಬ್ಬಿಕೊಂಡು ಇಳಿಯುವ ಕತ್ತಲೆ ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಆಲಿಂಗನದ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಕತ್ತಲೆ ಹೇಗೆ ಒಂದರೊಳಗೊಂದು ಬೆರೆತು ಸಂಜೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಹಳೆಯ ಪ್ರೀತಿಯ ನೆನಪು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಪ್ರೀತಿಯ ಅನುಭವಗಳು ಬೆರೆತು ಬದುಕಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಕಳೆದುಹೋದ ಪ್ರೀತಿಯ ನಂತರವೂ ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರೀತಿಸಬಲ್ಲ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಉದ್ವೇಗಗೊಳ್ಳಬಲ್ಲ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮೈತುಂಬಿ ಸಂತಸಪಡಬಲ್ಲ ಎಂಬುದೇ ಈ ಕವಿತೆಯ ಕೌತುಕವಾಗಿರಬಹುದು. ಎರಡು ಋತುಗಳ ನಡುವಿನ ಶರತ್ಕಾಲದಂತೆ, ಎರಡು ಪ್ರೀತಿಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಒಂದು ಶರತ್ಕಾಲವಿರಬಹುದೇ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕವಿತೆ ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಉಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ, ಈ ಕವಿತೆ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ, ಆಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಓದಬೇಕು ಅನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ,
ಕವಿತೆ ಬರೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆ:
ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ನೀವು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಓದಿದ್ದರೆ ಬಹುಷಃ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಬಹುಷಃ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ: ಕವಿ ಬರೆಯುವಾಗ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆಯೇ ಅಥವಾ ಬರೆಯಬೇಕಾ? ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಯೋಚನೆ ಮಾಡಿ, ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಿ ಬರೆದರೆ ಕವಿತೆ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ, ಗದ್ಯ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ (ಮೇಲಿನ ಬರಹದಂತೆ).
ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಗುಂಗಿನಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಭಾವದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಲಹರಿಯಲ್ಲಿ, ಕವಿತೆಯನ್ನು ಬರೆದುಬಿಡಬೇಕು (ಅದಕ್ಕೆ ಕವಿಸಮಯ ಎನ್ನುವ ಹೆಸರಿದೆ). ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಒಂದು ವಾರ, ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಓದಿ, ತಿದ್ದುವುದು ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸ; ಅದನ್ನು ಮಾಡಲೇಬೇಕು ಎಂದೇನಿಲ್ಲ, ಮಾಡಿದರೆ ಉತ್ತಮ. ಆಗ ಮೊದಲು ಬರೆಯುವಾಗ ಕಾಣಿಸದ ಲೋಪಗಳು, ಅಂತರಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ, ಹೊಸ ಪದಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, `ಎಂಥ ಕೆಟ್ಟ ಕವಿತೆ ಬರೆದುಬಿಟ್ಟೆ` ಎಂದು ಡಿಲೀಟ್ ಆಗುವ ಅಪಾಯವೂ ಇದೆ.
ಕವಿತೆ ಹುಟ್ಟುವುದು ಒಂದು ಮನಃಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ; ಅದನ್ನು ತಿದ್ದುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ಮನಃಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ. ಮೊದಲನೆಯದಕ್ಕೆ ಭಾವದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬೇಕು, ಎರಡನೆಯದಕ್ಕೆ ವಿಮರ್ಶೆಯ ವಿವೇಕ ಬೇಕು. ಆದರೆ ಎರಡನೆಯದು ಮೊದಲನೆಯದರ ಜೀವವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು.
ಈ ಕವಿತೆಗೆ ಇತರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು:
ಅಂದ ಹಾಗೆ ಈ ಕವಿತೆ ಈ ಹಿಂದೆ ಅನಿವಾಸಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು (ಇಲ್ಲಿ ಒತ್ತಿ). ಎಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ನೆನಪಿದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಆಗ ದೇಸಾಯಿಯವರು, ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಅನಿವಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವೂ ಇವೆ ಇಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಓದಿಗೆ:
ಶ್ರೀವತ್ಸ ದೇಸಾಯಿ:
ಆದರೂ … ’ಶರತ್ಕಾಲ’ದ ಈ ಅದ್ಭುತ ಕವನದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಬ್ಬರು ಬಿಟ್ಟ,ನಮೂದಿಸದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು, ನಾನು ಅರ್ಥೈಸಿದಂತೆ: ಗಾಳಿ ಗುಡಿಸಲಾರದ ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿದ ನೀರು ಮಳೆಯದೆಂದ ಮೇಲೆ ಬಯಕೆಯ ಕಾವು ನೆನಪಿಸುವುದು ಸಹಜವೇ. ಮುಂದೆ ಸರಿದಂತೆ, ನದಿಯ ಮಂದ್ರ ಗತಿ, ಮತ್ತದರ ಮೇಲೆ ಸುಳಿವ ಗಾಳಿ ತಗ್ಗು ದಿನ್ನೆಯ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೇ ಅಲೆಗಳೆದ್ದಾಗ ಅಚಲ ದಂಡೆಗೂ ಒಂದು ತರದ ಉದ್ವೇಗ ಅರೆ ಕ್ಷಣ! ಗಾಳಿ ಆ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಗತಿ ಬದಲಿಸಿ ಅಲೆಗಳನ್ನೆಬ್ಬಿಸಿ ಸಾಗುವ ಚಿತ್ರಣವಿದೆ, ಆ ಬರೀ ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ. ಮೂರನೆಯ ಚರಣದ ಕೊನೆಯ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕತ್ತಲೆಯ ಆಗಸದ ಚಿತ್ರ. ಚಂದ್ರ ಆ ಧನು ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜದ ಬಿಲ್ಲುಗಾರನ ಬಾಣ (Sagittarius and Archer). ಮುಂದೆ ಎಲೆ-ಎಲೆಗಳ ಓಕುಳಿಯಾತ್ಟ, ಬರಿ ಎಲೆಗಳಲ್ಲ; ಒಂದು ಎಲೆ ಇನ್ನೊಂದರೊಡನೆ ಆಡುವ ಅರ್ಥ ಹುದುಗಿದೆ ಅಂತ.
ಶಿವಪ್ರಸಾದ್:
ಪ್ರೇಮಲತಾ ನಿಮ್ಮ ‘ಶರತ್ಕಾಲ’ ಶರತ್ ಋತುವಿನ ಸುಂದರ ಚಿತ್ತಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಂದ್ರವಾಗಿರುವ ಕವನ! ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ಸಾಲುಗಳು ಹಲವಾರು ಕಡುಕಪ್ಪು ಕೌತುಕವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದು ಅಗಾಧ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ನುಂಗುವ ಶಕ್ತಿಯಿದೆ. ಆದರೂ ನಾಳೆ ತಿಮಿರವನ್ನು ನುಂಗಿ ಸುವರ್ಣವದನ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟಿ ಬರುವ ನಂಬಿಕೆ, ಭರವಸೆಗಳೇ ಬದುಕಿನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶ.
