ಈ ವಾರ ಡಾ ಉಮೇಶ್ ನಾಗಲೂತಿಮಠ ಅವರ ಹರಟೆಯಂಥ ಲೇಖನ, ಅಡ್ಡಹೆಸರುಗಳ ಬಗ್ಗೆ. ಓದಿ, ನಿಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ – ಸಂ

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಹೆಸರುಗಳು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಆ ವಂಶಾವಳಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರು (surname/family name) ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಅದು ಊರಿನ ಹೆಸರು ಅಥವಾ ಕುಲಕಸುಬಿನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದು.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ:
ಬಡಿಗೇರ (ಕಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ)
ಕಮ್ಮಾರ (ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೆಲಸ)
ಕುಂಬಾರ (ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ)
ಹೂಗಾರ (ಹೂವಿನ ಕೆಲಸ) ಇತ್ಯಾದಿ.

ಹಲವು ಅಡ್ಡಹೆಸರುಗಳು ಕುಲಕಸುಬಿನಿಂದ ಬಂದರೂ, ನಮಗೆ ಅವು ತಕ್ಷಣವೇ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಪಾಟೀಲ. ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಭೂಭಾಗಗಳನ್ನು “ಪಟ್ಟಿ”ಯಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಅದು ಕುಲಕಸುಬು ಆಗಿ ‘ಪಟೆಲ’ ಅಥವಾ ‘ಪಾಟೀಲ’ ಎಂದು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.

ಗಾಂಧಿ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಗಂಧ ಅಂದರೆ ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ.

ಪೂಜಾರಿ, ಪುರೋಹಿತ, ಸ್ವಾಮಿ, ಶಾಸ್ತ್ರೀ – ಅವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಸುಬಿನಿಂದ ಬಂದವು.

ಕರಣಿಕರು ಎಂದರೆ accountants. ಕುಲದಿಂದಲೇ ಕರಣಿಕರಾಗಿದ್ದರೆ ಅವರು ಕುಲಕರ್ಣಿ, ನಾಡಿನ ಕರಣಿಕರಿಗೆ ನಾಡಕರ್ಣಿ, ಬರಿಕರಣಿಕರಿಗೆ ಕರಣೆ/ಕರಣಿಕರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದವು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸದ ಹೇಳಿಕೆ.

ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

ಪಶ್ಚಿಮ ದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಇಂತಹ ಕಸುಬಿನಿಂದ ಬಂದ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಗೆ:

Taylor (ದರ್ಜಿ/ಶಿಂಪಿಗೇರ)
Blacksmith (ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೆಲಸಗಾರ)
Goldsmith (ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗ)
Smith (ಲೋಹದ ಕೆಲಸಗಾರ)
Fisher (ಮೀನುಗಾರ)
Hunter (ಬೇಡರ, ಉದಾ: ಬೇಡರ ಕಣ್ಣಪ್ಪ)
Carter (ಚಕ್ಕಡಿ ಹೊಳೆಯುವವ, ಸಾರಥಿ) ಇತ್ಯಾದಿ.

ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಗಳು:

ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವಾರು ಅಡ್ಡಹೆಸರುಗಳು ಹಿಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನ ವ್ಯಾಪಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿವೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಉಪ್ಪಿನ, ಬೆಲ್ಲದ, ಜೀರಿಗೆ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಗೋಧಿ, ಅಕ್ಕಿ, ಬಳ್ಳೊಳ್ಳಿ.

ಪಾಶ್ಚಿಮ ದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಇದಕ್ಕೊಂದು ಸಮಾನತೆ:
Rice (ಅಕ್ಕಿ)
Salt (ಉಪ್ಪಿನ)
Beans (ಅವರೆಕಾಯಿ)
Oliver (ಆಲಿವ್)
Pepper (ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ)
Kale (ಕೆಲ್ ಸೊಪ್ಪು)

ವೈಚಿತ್ರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ನುಡಿಸುಳುಗಳು:

ಮೊನ್ನೆ ರುಮೇನಿಯಾದ ನರ್ಸ್ ಒಬ್ಬರು ಹೇಳಿದರು, ಅವರ ಅಡ್ಡಹೆಸರು Cabbage. ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಈ ಹೆಸರುದಿಂದ ಮಜುಗರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದುವೆ ನಿಶ್ಚಯವಾದಾಗ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಬದಲಾಗುವುದು ಎಂಬ ವಿಚಾರವೇ ಅವರಿಗೊಂದು ಸಂತೋಷ. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: ರುಮೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಡ್ಡಹೆಸರುಗಳು ಕಾಯಿಪಲ್ಲೆ, ಧಾನ್ಯ, ತಿನಿಸುಗಳ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆ.

ಒಂದೊಂದು ಸಲ, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಅವರ ವೃತ್ತಿ/ಅಭಿರುಚಿ ಸೇರಿ ಹೋಗದ ಅವಸ್ಥೆ ಬರುವುದೂಂಟು:

ಬ್ರಿಟನ್‌ನ Clarks ಕಂಪನಿ ಬೂಟು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ Boots ಕಂಪನಿ ಔಷಧ ಮಾರುತ್ತೆ! Ted Baker ಬಟ್ಟೆ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ Taylor ಎಂಬ ಬೇಕರಿಗಳಿವೆ!

ಭಾರತದಲ್ಲೂ ವೈದ್ಯ ಎಂಬ ಸೈನಿಕರು ಇದ್ದರೆ, ಸುಬೇದಾರ್ ಎಂಬ ವೈದ್ಯರು ಸಿಗುತ್ತಾರೆ! “ಮಂತ್ರಿ” ಎಂಬ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪನಿಯೂ ಇದೆ. ಉಪ್ಪಾರ (ಮನೆ ಕಟ್ಟುವವರ ಹೆಸರು) ಎಂಬವರು ರಾಜಕೀಯ ಮಂತ್ರಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ!

ಬ್ರಿಟನ್ನಿನಲ್ಲಿ: White ಎಂದರೆ ಕರಿ ಕೋಟಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗಬಹುದು. Black ಎಂದರೆ ಬಿಳಿ ಬಟ್ಟೆ ಹಾಕಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರಬಹುದು! Green ಕೆಂಪು ಕಾರು ಇಷ್ಟಪಡಬಹುದು, Red ಕಪ್ಪು ಕಾರು ಓಡಿಸಬಹುದು!

ಊರಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೆಸರುಗಳು: ಅನೇಕ ಅಡ್ಡಹೆಸರುಗಳು ಊರಿನ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆ: ಕಿತ್ತೂರು, ಧಾರವಾಡಕರ, ಬೆಳಗಾಂವ್ಕರ್, ಹುಕ್ಕೇರಿ, ಹಾವೇರಿ, ಪುಣೇಕರ್. ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರಾದ ಪುಣೇಕರ್ ಅವರು ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ, ಬೆಳಗಾಂವ್ಕರ್ ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ!

ವಿದೇಶಿಗಳ ಹೆಸರಿನ ಅಪಾರ್ಥಗಳು:

ವಿದೇಶಿಯರಿಗೆ ನಮ್ಮ ಹೆಸರು ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟ. ಡಾ. ಶ್ರೀವತ್ಸ ದೇಸಾಯಿಗೆ “This eye, not that eye – Des ai!” ಎಂದು ನರ್ಸ್ ಕರೆದರು ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕತೆಯಂತೆ. ಆಫ್ರಿಕಾ, ಪೋಲಂಡ್, ರಷ್ಯಾ ದೇಶಗಳ ಅಡ್ಡಹೆಸರುಗಳ ಓದುವಂತಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟ! ಆದರ ಛಾಯೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲೂ! ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲೂ ಊರಿನ ಪ್ರಭಾವ: Holland, Garton, Harlow, London. Jameson, Harrison, Davidson – ಇವುಗಳಲ್ಲಿ “son” ಅಂದರೆ “ಮಗ”. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹರಿಯಪ್ಪ, ದೇವಪ್ಪ, ಭೀಮಪ್ಪ – “ಅಪ್ಪ” ಇದ್ದಂತೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್: MacDonald, MacMillan (Mac/Mc = Son of…) ಐರ್ಲೆಂಡ್: O’Sullivan, O’Brien, O’Callaghan – ಇಲ್ಲಿ “O” ಅಂದರೆ “ವಂಶದವ”.

ವಿನೋದಭರಿತ ಅನುಭವಗಳು:
ಚೆಸ್ಟರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಹೊಸ ಬೂಟುಗಳು ಕಳೆದುಹೋದವೆಂದು ಹೇಳಿದ. ನರ್ಸ್ ಕೇಳಿದಳು: “ಎಲ್ಲಿ?” ಅವರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು: Shoebury! ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹೆಸರೇನಪ್ಪಾ ಎಂದರೆ: Mr. Shoeman! ನರ್ಸ್ ನಗುತ್ತ ಹೇಳಿದರು: “Mr. Shoeman lost his shoes in Shoebury!”

ಮತ್ತೊಂದು:
Mr. Drinkwater ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಪಿತ್ತದ ಸಮಸ್ಯೆ. ಅವರು ದಿನಪೂರ್ತಿ ಕಾಫಿ ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರು.ನಾನು ಹೇಳಿದೆ: “Drinkwater, please reduce coffee and drink water.” ಆತ ನಕ್ಕು: “ನನ್ನ ಆಫೀಸಿನಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುಡಿದರೆ ಎಲ್ಲರೂ Mr. Drinkwater drink water! ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಫಿಯತ್ತ ತಿರುಗಿದ್ದೇನೆ!”

• * ಯು.ಕೆ = ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ / United Kingdom