ಬೇಂದ್ರೆ – ೧೨೫

ಚಿತ್ರಕಲೆ: ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಗುಡೂರ್

ಸಾಧನಕೇರಿಯ ಸಾಧಕ, ವರಕವಿ, ಕನ್ನಡದ ಟಾಗೋರ್, ರಸಋಷಿ … ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ಹೇಳಿದಂತೆ “What’s in a name? That which we call a rose by any other name would smell as sweet” (Romeo and Juliet) – ಯಾವ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆದರೂ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಬರುವುದು, ೮೦ರ ಹರೆಯದ ಉತ್ಸಾಹಿ ಮುಖದ, ಬೇಂದ್ರೆ ಅಜ್ಜನ ಮುಖವೇ; ನೆನಪಾಗುವುದು ಅವರ ಧಾರವಾಡದ ಭಾಷೆಯ ಸೊಗಡಿನ ಕವನಗಳೇ! “ಬಾರೋ ಸಾಧನಕೇರಿಗೆ” ಅಂದು ಕರೆ ಕೊಟ್ಟವರ ಹಿಂದೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ – ಗೌರಿ ಪ್ರಸನ್ನ, ಕೇಶವ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಮತ್ತು ಅಮಿತಾ ರವಿಕಿರಣ ಅವರು, ನಮಗೆಲ್ಲ ಒಂದು ಮಹಾಚೇತನದ ಮರುನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಡಲು. ಅದೂ, ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ೧೨೫ನೆಯ ಜಯಂತಿಯ ದಿನ. ಒಂದು ಜೀವನ, ಒಂದು ಕವನ, ಒಂದು ಕವಿಹೃದಯ, ಮತ್ತೊಂದಷ್ಟು ಗಾಯನದ ಝಲಕುಗಳೊಂದಿಗೆ ದ. ರಾ. ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳೋಣ. ಅಕ್ಷರಗಳ ಮಣ್ಣು ಹೊತ್ತು, ಶಬ್ದಗಳ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನೊಟ್ಟಿ, ಭಾವಗಳ ಗಾರೆಯೆರೆದು ಕನ್ನಡಮ್ಮನಿಗೆ ನವೋದಯದ ಮಹಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ ಮಹಾನುಭಾವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ವರಕವಿಗೆ ನಮನ ಹೇಳೋಣ, ಬನ್ನಿ. – ಎಲ್ಲೆನ್ ಗುಡೂರ್ (ಸಂ.)

****************************************************

ನಂ ನಮಸ್ಕಾರ ನಿಮಗ … (ಬೇಂದ್ರೆ ನುಡಿನಮನ)ಗೌರಿ ಪ್ರಸನ್ನ

‘ಬೇಂದ್ರೆ ಒಂದು ಬೆಂಕಿ. ಅದು ಶಾಖ ಕೊಡುತ್ತದೆ; ಬೆಳಕು ಕೊಡುತ್ತದೆ; ಪಾಕ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಪರಿಶುದ್ಧ ಪಾವನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಉರಿದೆದ್ದರೆ ಸುಟ್ಟು ಭಸ್ಮವೂ ಮಾಡುತ್ತದೆ.’—ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತ ಕನ್ನಡದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹಿರಿಯ ಕವಿ ವೀ.ಸಿ. ಅವರು ಹೇಳಿದ ಮಾತಿದು. ನಿಜ.. ಬೇಂದ್ರೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ; ಅದೊಂದು ಮಹಾನ್ ಶಕ್ತಿ.

 ‘’ಮಕ್ಕಳೊಳಾಡಿದಿ, ಹಕ್ಕ್ಯಾಗಿ ಹಾಡಿದಿ
 ಚಿಕ್ಕ್ಯಾಗಿ ನೋಡಿದಿ ಗುರುದೇವ।
 ಹಾಡಿ ಹಣ್ಣಾದಿ ನೀ ಜಗದ ಕಣ್ಣಾದಿ ನೀ
 ನಿನ್ಹಂಗ ಆಡಾಕ ನಿನ್ಹಂಗ ಹಾಡಾಕ 
 ಪಡೆದು ಬಂದವ ಬೇಕ ಗುರುದೇವಾ’’ 

ಅಂಬಿಕಾತನಯದತ್ತರು ಗುರುದೇವ ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಕೂರರ ಕುರಿತಾಗಿ ತೆಗೆದ ಉದ್ಗಾರವಿದು.  ಅದೇ ಉದ್ಗಾರವನ್ನು ನಾವಿಂದು ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಬಗೆಗೂ ಮಾಡಿದರೇನೂ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ.  ಅವರ  ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕೇಳಲೂ ಪಡೆದುಬಂದಿರಬೇಕೆಂಬುದೇ ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ.  ‘ನುಡಿದು ಬೇಸತ್ತಾಗ, ದುಡಿ ದುಡಿದು ಸತ್ತಾಗ ಜನಕ ಹಿಗ್ಗಿನ ಹಾಡು ನೀಡಾಂವ..’ ಅಕ್ಷರಶ: ಸತ್ಯ.

‘’ಎನ್ನ ಪಾಡೆನಗಿರಲಿ ಅದರ ಹಾಡನ್ನಷ್ಟೇ ನೀಡುವೆನು ರಸಿಕ ನಿನಗೆ. ಕಲ್ಲು ಸಕ್ಕರೆಯಂಥ ನಿನ್ನೆದೆಯು ಕರಗಿದರೆ ಆ ಸವಿಯ ಹಣಿಸು ನನಗೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅಂಬಿಕಾತನಯದತ್ತರು.  ಪ್ರಕೃತಿಯ ಹಾಗೂ ಬದುಕಿನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಇಂಚಿಂಚಾಗಿ ತಾವೂ ಆಸ್ವಾದಿಸಿ, ಸಹೃದಯರಿಗೂ ಉಣ್ಣಿಸಿದವರು.  ಅವರ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ನಾದದ ನದಿಯೊಂದು ನಡೆದ್ಹಂಗ.. ಹಾದಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಗುಂಗೀಯ ಹುಳದ ‘ಗುಯ್’ಗಾನದ್ಹಂಗ..

ಜೀವದ ರಸ ಹಿಂಡಿ ತುಂತುರು ಮಳೆಯಾಗಿ ತಂತೀಯ ತುಂಬೆಲ್ಲ ಸಿಡಿದ್ಹಂಗ.. ಗಲ್ಲ ಗಲ್ಲಕ ಹಚ್ಚಿ ನಲ್ಲನಲ್ಲೆಯರಿರುಳು ಗುಜುಗುಜು ಗುಲುಗುಲು ನುಡಿದ್ಹಂಗ… ಮನಸ್ಸು ಸೂಜಿ ಹಿಂದ ದಾರದ್ಹಾಂಗ, ಕೊಳ್ಳದೊಳಗ ಜಾರಿದ್ಹಂಗ ಅವರ ಹಿಂದಽ ಹೊರಟುಬಿಡುತ್ತದೆ.. ಹಿಂದಽ ನೋಡದಽ..ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳದೇ ಹಾರಗುದರಿ ಬೆನ್ನ ಏರಿ ಸ್ವಾರರಾಗಿ ಕೂತು ಹಂಗ ದೂರ ದೂರ ಹೊರಟುಬಿಡುತ್ತೇವೆ ಅವರೊಡನೆ.. ಅವರ ಕಾವ್ಯದೊಡನೆ.   

ಇದೇ ಜನೆವರಿ ೩೧ ಕ್ಕೆ ವರಕವಿಯ ೧೨೫ನೆಯ ಜನುಮದಿನೋತ್ಸವ.. ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ‘ಕವಿದಿನ’ದ ಸಂಭ್ರಮ.  ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಪೂಣ೯ ಹೆಸರು ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ರಾಮಚಂದ್ರ ಬೇಂದ್ರೆ – ದ. ರಾ. ಬೇಂದ್ರೆ.  ೧೮೮೬ ರ ಜನೆವರಿ ೩೧ ರಂದು ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಇವರು ೧೯೧೩ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಮುಗಿಸಿ ಪುಣೆಯ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.  ಕೆಲಕಾಲ ಅಧ್ಯಾಪಕ ವೃತ್ತಿ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಎಂ.ಎ.ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿ ಸೊಲ್ಲಾಪುರದ ಕಾಲೇಜೊಂದರಲ್ಲಿ ೧೦-೧೨ ವರುಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಾಧ್ಯಪಕರಾಗಿದ್ದರು.  ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆ ಅವರ ಮೊದಲ ಒಲವು.  ‘ಅಂಬಿಕಾತನಯದತ್ತ’ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದಿಂದ ಸೂಯ೯ಪಾನ, ನಾದಲೀಲೆ, ನಾಕುತಂತಿ, ಕೃಷ್ಣಾಕುಮಾರಿ, ಸಖೀಗೀತ, ಗಂಗಾವತರಣ, ಹೃದಯಸಮುದ್ರ, ಅರಳು ಮರಳು, ಬಾ ಹತ್ತರ.. ಇತ್ಯಾದಿ ಹತ್ತು ಹಲವಾರು ಕವನಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಅವೀಗ ‘ಅಂಬಿಕಾತನಯದತ್ತರ ಸಮಗ್ರ ಕಾವ್ಯ’ ೬ ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ.  ಕಾಳಿದಾಸನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಖಂಡಕಾವ್ಯ ‘ಮೇಘದೂತ’ವನ್ನೂ ಕನ್ನಡದ ಅವತರಣಿಕೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದ್ದು ಇವರ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ. ‘ಅರಳು-ಮರಳು’ ಕೃತಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕಾಶೀವಿದ್ಯಾಪೀಠ ವಾರಣಾಸಿ, ಮೈಸೂರು ಹಾಗೂ ಕನಾ೯ಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್; ‘ನಾಕು ತಂತಿ’ಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅತ್ಯೋನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ‘ಜ್ಞಾನಪೀಠ’ ಇವರನ್ನರಸಿ ಬಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಗೌರವಾದರಗಳು.  ಅರವಿಂದರ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ, ರವೀಂದ್ರರ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಸತ್ಯ-ಅಹಿಂಸೆಗಳಂಥ ರಾಜಕೀಯ ತತ್ವಗಳಿಂದ ಬೇಂದ್ರೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು.  ಅವರು ಕಾವ್ಯವನ್ನೇ ಬದುಕಾಗಿಸಿಕೊಂಡರೋ ಅಥವಾ ಬದುಕನ್ನೇ ಕಾವ್ಯವಾಗಿಸಿದರೋ ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟ.  ಬೇಂದ್ರೆ ಬದುಕು-ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರಲಿಲ್ಲ.  ‘ಬೆಂದ್ರ ಬೇಂದ್ರೆಯಾಗತಾನ’ ಅನ್ನುವ ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಾತೊಂದಿದೆ.  ಆದರೆ ಖಂಡಿತ ಬೆಂದವರೆಲ್ಲ ಬೇಂದ್ರೆಯಾಗಲಾರರು.  ಆದರೆ ಬೇಂದ್ರೆ ಕಾವ್ಯ ನಮ್ಮನ್ನು ಬೇಯಿಸಿ ಹದ ಮಾಡುತ್ತದೆನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.  ಈ ಕವಿಯ ಪದಗಳ ಗುಂಗು ಹತ್ತಿಬಿಟ್ಟರೆ ‘ತಾಳ್ಯಾಕ-ತಂತ್ಯಾಕ, ರಾಗದ ಹಂಗ್ಯಾಕ, ಕುಣಿಯೋಣು ಬಾರಾ ಕುಣಿಯೋಣು ಬಾ’ ಎಂದು ಮನ ಸಂತಸದಿಂದ ಹುಚ್ಚೆದ್ದು ಕುಣಿಯತೊಡಗುತ್ತದೆ.  ಇವರು ‘ಶಬ್ದ ಗಾರುಡಿಗ’ರು.  ಒಂದೇ ಶಬ್ದ ಹೊರಡಿಸಬಹುದಾದ ಹತ್ತು ಹಲವು ಅಥ೯ಗಳನ್ನು ಸಮಥ೯ವಾಗಿ, ನಾದಮಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಇವರ ಚಮತ್ಕಾರ ಮೋಡಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.  ‘ಇನ್ನೂ ಯಾಕ ಬರಲಿಲ್ಲವ್ವಾ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯವಾ’ ಹಾಡಿನ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ..

“ಹಿಡಿ ಹಿಡೀಲೆ ರೊಕ್ಕಾ ತಗದು ಹಿಡಿ ಹಿಡಿ ಅನ್ನಾವಾ.. ಖರೇ ಅಂತ ಕೈ ಮಾಡಿದರ ಹಿಡಿದ ಬಿಡವಾ”.. ಒಂದು ‘ಹಿಡಿ’ ಪದವನ್ನು ಎಷ್ಟೆಲ್ಲ ಅಥ೯ಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸಹಜವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಅಚ್ಚರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

 ಇದು ಉಪ್ಪುನೀರ ಕಡಲಲ್ಲೋ ನಮ್ಮ ಒಡಲಲ್ಲೇ ಇದರ ನೆಲೆಯು।
 ಕಂಡವರಿಗಲ್ಲೋ ಕಂಡವರಿಗಷ್ಟೇ ತಿಳಿತಾದ ಇದರ ಬೆಲೆಯು।
 ಸಿಕ್ಕಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ ಸಿಕ್ಕಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಒಡೆಯುವುದು ಇದರ ಸೆಲೆಯು! 
 ಕಣ್ ಅರಳಿದಾಗ,ಕಣ್ ಹೊರಳಿದಾಗ ಹೊಳೆಯುವುದು ಇದರ ಕೆಳೆಯು॥ 

ಕಡಲಿರುವುದು ಬರೀ ಹೊರಗಲ್ಲ;  ನಮ್ಮೊಳಗೂ ಅನಂತ ಕಡಲಿದೆ.. ಭಾವಗಳ ಕಡಲದು. ಭಕ್ತಿಯ-ಶಕ್ತಿಯ, ಪಾರಮಾಥಿ೯ಕ ಕಡಲದು.  ಅದು ಕಂಡಕಂಡವರಿಗೆಲ್ಲ ಬೇಕಾಬಿಟ್ಟಿ ದೊರೆತುಬಿಡುವಂಥದ್ದಲ್ಲ;  ಅದರ ಬೆಲೆ ಏನೆಂಬುದು ಅದನ್ನು ಕಂಡವರಿಗಷ್ಟೇ ಗೊತ್ತು.  ಹಾಗೆಯೇ ಬೇಕುಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಸಿಕ್ಕಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಅದರ ಸೆಲೆ ಒಡೆಯದು.  ಅಂತ:ಕರಣ ಒದ್ದೆಯಾಗಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮುವ ಸೆಲೆ ಅದು. ಬೇಂದ್ರೆ ಕಾವ್ಯವೂ ಅಂತೆಯೇ.

ಅಧ್ಯಯನ ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗ.  ಸಂಸ್ಕೃತ,ಕನ್ನಡ,ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಹಾಗೂ ಮರಾಠಿ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದವರು.  ಇವರ ಮಾತೃಭಾಷೆ-ಮನೆಮಾತು ಮರಾಠಿ ಆದರೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಅವರು ಬಳಸಿಕೊಂಡ, ದುಡಿಸಿಕೊಂಡ ರೀತಿ ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿಯಾದುದು.  ಅಚ್ಚಗನ್ನಡ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಭೂಯಿಷ್ಟ ಕನ್ನಡ, ಹಳ್ಳಿಯ ಆಡುನುಡಿ, ಮಿಶ್ರಕನ್ನಡ.. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಮ್ಮ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ್ದೊಂದು ಅವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ.  ಅಂತೆಯೇ ಅವರು ಬಳಸುವ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು-ಅಲಂಕಾರಗಳೂ ಸಹ ಅಷ್ಟೇ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ.  ಕವನದ ಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಭಾಷೆ-ಛಂದಸ್ಸು-ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಎರಕ ಹೊಯ್ಯುವುದು ಅವರಿಗೆ ಕರತಲಾಮಲಕವಾಗಿತ್ತು.  ಅವರಿಗೆ ಜೀವನದ ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಅದಮ್ಯ ಆಸಕ್ತಿ.ಮನೆಯಂಗಳದ ಮೊಗ್ಗಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಬಾನಂಗಳದ ಚುಕ್ಕಿಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೋಜಿಗದಿಂದ ಕಂಡು ಅರಿತು ಸಂತಸ ಪಡುವುದು ಅವರ ರೀತಿ.  ಸಾಂಖ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಅವರ ನೆಚ್ಚಿನ ವಿಷಯ.  ಬಾಳೆಯ ಗೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಹಲಸಿನ ಹಣ್ಣಿನ ಮುಳ್ಳುಗಳಲ್ಲಿ, ಜೇನುಗೂಡಿನಲ್ಲಿ, ಹಾಲ್ದೆನೆಗಳಲ್ಲಿ, ನಿಮ್ಮ ಕಿರುಬೆರಳ ಅಂಚಿಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವ ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿ.. ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವಿದೆಯೆಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.  ಸಂಖ್ಯೆಗಳೊಡನೆ ಆಟವೂ ಅವರಿಗೆ ಬಲು ಇಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.  (‘ಹತ್ತಂದರ ಹತ್ತು.. ಏಳಂದರ ಏಳು’.. ‘ಬಾಹತ್ತರ’) ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕಾವ್ಯಾಸಕ್ತರು ಗಮನಿಸಬಹುದು.  ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಕವನಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ; ಅವರ ಕವನಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.ಬೇರೆಯದೇ ಲೋಕವನ್ನು ನಮ್ಮೆದಿರು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.  ಗೊತ್ತೇ ಇರದ್ದನ್ನು ಫಕ್ಕನೇ ಹೊಳೆಯಿಸಿಬಿಡುತ್ತವೆ.  ಧನ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಮೀಯಿಸಿಬಿಡುತ್ತವೆ.  ಅವರೇ ಹೇಳುವಂತೆ ‘ಕವಿತೆ ಎಲ್ಲರ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಯುವ ಹೀರೆ ಹೂವಲ್ಲ.  ಕೆಲವು ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಅರಳುವ ಮಂದಾರ ಕುಸುಮ’.  ಅವರ ಕಾವ್ಯ ಘಮಘಮ ಘಮ್ಮಾಡಿಸುವ ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಹೂವು..  ತಾಯಿ ಅಂಬಿಕೆಯ ಉದರದ ಹೂವು.. ಕುಲುಕುಲು ನಗುವ ಬಸಿರ ಹೂವು.

ಬೇಂದ್ರೆಯವರದು ಉದ್ಭವ ಕಾವ್ಯ; ಅನುಭಾವ ಕಾವ್ಯ.  ಒಲವು ಅವರ ಕಾವ್ಯದ ಜೀವಾಳ.  ಸರಸ ಜನನ-ವಿರಸ ಮರಣ -ಸಮರಸವೇ ಜೀವನವೆಂದು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯನ್ನು ಸಾರಿದ ಕಾವ್ಯ.  ಒಲವೇ ನಮ್ಮ ಬದುಕು ಎಂದು ನಂಬಿ ಅದಕೂ ಇದಕೂ ಎದಕೂ ಅದನ್ನೇ ಬಳಸಿಕೊಂಡವರು ಈ ವರಕವಿ.  ಪತಿ-ಪತ್ನಿಯ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಮೇಲುಕೀಳಿನ ತಾರತಮ್ಯವಿರದೇ ಸ್ನೇಹದ ಸೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಗೆಳೆತನದ ಸಲಿಗೆಯಲಿ ಸಖೀ-ಸಖಭಾವ ಇರಬೇಕೆಂಬುದೇ ಇವರ ‘ಸಖೀಗೀತ’ದ ಆಶಯ; ಅವರು ಕಂಡ ದಾಂಪತ್ಯದಶ೯ನ.  ಇದನ್ನೇ ನಾನು-ನೀನು-ಆನು-ತಾನು..(ನಾನು-ನೀನುವಿನ ದಾಂಪತ್ಯ, ಅದರಫಲವಾದ ಆನು, ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ತಾನು) ಇದರ ತತ್ವವನ್ನು ‘ನಾಕುತಂತಿ’ಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.  ‘ನಾಕುತಂತಿ’ ಕನ್ನಡಮ್ಮನ ಕಿರೀಟಕ್ಕೆ ಜ್ಞಾನಪೀಠದ ಮರಕತ ಮಣಿ ಕೂರಿಸಿದ ಕೃತಿ.  ನಾಕುತಂತಿಯಂಥ ಕೃತಿಯನ್ನು ಅಥೈ೯ಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೇವಲ ಭಾಷಾಜ್ಞಾನ, ಶ್ಲೇಷೆಗಳು ಗೊತ್ತಿದ್ದರೆ ಸಾಲದು.  ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ, ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಪರಿಚಯವಾದರೂ ಓದುಗನಿಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ.  ಆದರೆ ಇಂಥ ಗಾಢ ಚಿಂತನೆಯ ಕವಿಯ ಎಷ್ಟೋ ಹಾಡುಗಳು ಪುಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಪಾತರಗಿತ್ತಿಗಳಾಗಿ ಪಕ್ಕ ಬಿಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹಾರಾಡಿ ನಲಿಯುತ್ತವೆ;  ಅಕ್ಷರ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದ ಎಮ್ಮೆಕಾಯುವ ಹುಡುಗನ ಬಾಯಲ್ಲಿ ‘ಛಾದ ಜೋಡಿ ಚೂಡಾ’ಆಗುತ್ತವೆ.  ಬಲು ಸೋಜಿಗವೆನಿಸುತ್ತದೆಯಲ್ಲವೇ?

ಬೇಂದ್ರೆ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವ ಋತುಮಾನಕ್ಕೂ ಚಿಗುರುವ ಚೈತನ್ಯವಿದೆ.  ಅದಕ್ಕೆಂದೇ ಬೆಳಗಿನಲ್ಲಿ ‘ಗಿಡಗಂಟೆಗಳ ಕೊರಳೊಳಗಿಂದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಹಾಡು’ಹೊರಡುತ್ತದೆ.  ಸಂಜೆ ‘ತಂಬುಲದ ತುಟಿಯ ತೋರಿ, ಮಲ್ಲಿಗೆಯ  ಮುಡಿದುಕೊಂಡು ಮೆಲ್ಲಗಾಗಿ’ ಬರುತ್ತದೆ.  ರಾಗರತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಬಿದಿಗಿ ಚಂದ್ರನ ಚೊಗಚಿ ನಗೀಹೂ’ ಮೆಲ್ಲಗೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ.  ರಾತ್ರಿ ‘ಅಕ್ಷಿನಿಮೀಲನ ಮಾಡದ ನಕ್ಷತ್ರದ ಗಣ ಗಗನದೆ’ ಹಾರುತ್ತದೆ.  ಪ್ರತಿಸಾರಿ ‘ಭೂವನ ಕುಸುಮಿಸಿ ಪುಲಕಿಸಿ ಮರಳಿಸಿ ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ಸಲ’ ಹೊಸಯಿಸುತ್ತದೆ.  ಒಲವಲ್ಲಿ ‘ನಾನು ಹಣ್ಣು..ನೀನು ಗಿಣಿಯು’ ಆಗಿ ಹುದುಕುತ್ತದೆ.  ಸಂತಸದಲ್ಲಿ  ‘ತಾಳ್ಯಾಕ ತಂತ್ಯಾಕ ರಾಗದ ಹಂಗ್ಯಾಕ’ ಅಂತ ಕುಣಿಯುತ್ತದೆ. ಅಂತರಂಗದ ಮೃದಂಗ ನುಡಿಸುತ್ತದೆ.  ದು:ಖದಲ್ಲಿ ರುದ್ರವೀಣೆ ಮಿಡಿಯುತ್ತದೆ; ಅತ್ತಾರ ಅತ್ತುಬಿಡು..ಹೊನಲು ಬರಲಿ. ನಕ್ಕ್ಯಾಕ ಮರಸತಿ ದು:ಖ’ ಅಂತ ಹಲುಬುತ್ತದೆ.  ‘ಕೊಳಲಾಗಬಹುದಿತ್ತು.. ಕಳಲೆಯನೇ ಕಡಿದ ಕಾಳ’ ಎಂದು ನಿಡುಸುಯ್ಯುತ್ತದೆ.  ‘ಬದುಕು ಮಾಯೆಯ ಮಾಟ’ ಎಂದು ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳುತ್ತದೆ.  ‘ಬಂಗಾರ ನೀರ ಕಡಲಾಚೆ’ಗಿರುವ ನಮ್ಮ ತೀರ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.  ಕರಡಿಯಾಗಿ ಕುಣಿಯುತ್ತದೆ.. ಕರಿಮರಿಯಾಗಿ ಕುಯ್ಗುಡತ್ತದೆ.. ಕುರುಡು ಕಾಂಚಾಣವಾಗಿ ತುಳಿಯುತ್ತದೆ.. ಬಲಿ ಕೇಳಿ ಗಾಬರಿಬೀಳಿಸುತ್ತದೆ…  ಕೊನೆಗೆ ‘ಮಮತೆ ಮಿಂದಂತೆ ಹರಕೆ ಸಂದಂತೆ ಕಂದನ್ನ ಹುಡುಕಿ’ ಪಾಪ ತೊಳೆವ ಗಂಗೆಯಾಗಿ ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ.

‘ವಿನಾ ದೈನ್ಯೇನ ಜೀವನಂ – ಅನಾಯಾಸೇನ ಮರಣಂ’ ಇದು ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಆಶೆಯಾಗಿತ್ತಂತೆ.  ಅಂತೆಯೇ ಬಾಳಿ ಬದುಕಿ ತೆರಳಿದವರು ಅವರು.  ೨೬ ನೆಯ ನವ್ಹೆಂಬರ್ ೧೯೮೧ ರಲ್ಲಿ ದೀಪಾವಳಿಯ ನರಕಚತುದ೯ಶಿಯಂದು ಬೆಳಕಿನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿತು ಕವಿಜೀವ.  ಆದರೆ ಅವರ ಯಶ:ಕಾಯಕ್ಕೆ ಸಾವಿಲ್ಲ;  ಅದು ಅಜರಾಮರ.  ಬೇಂದ್ರೆ ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯಶಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಶ್ವಚೈತನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಬ್ಬಿದ್ದಾರೆ.  ಆ ಚೈತನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾವಿರದ ಶರಣು.

–  ಗೌರಿ ಪ್ರಸನ್ನ.

********************************************************************

ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ‘ನಾನು ಬಡವಿ’ ಕಿರುಗವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಒಲವಿನ ಪಯಣ: ಕೇಶವ ಕುಲಕರ್ಣಿ

ಈ ಮೊದಲು ಈ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಓದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಕೇಳಿರದಿದ್ದರೆ ಮೊದಲೊಮ್ಮೆ ನೀವೇ ಓದಿಕೊಳ್ಳಿ: 
  
 ನಾನು ಬಡವಿ ಆತ ಬಡವ 
 ಒಲವೆ ನಮ್ಮ ಬದುಕು 
 ಬಳಸಿಕೊಂಡೆವದನೆ ನಾವು 
 ಅದಕು ಇದಕು ಎದಕು 
  
 ಹತ್ತಿರಿರಲಿ ದೂರವಿರಲಿ 
 ಅವನೆ ರಂಗಸಾಲೆ 
 ಕಣ್ಣುಕಟ್ಟುವಂಥ ಮೂರ್ತಿ 
 ಕಿವಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿನೋಲೆ 
  
 ಚಳಿಗೆ ಬಿಸಿಲಿಗೊಂದೆ ಹದನ 
 ಅವನ ಮೈಯ ಮುಟ್ಟೆ 
 ಅದೇ ಗಳಿಗೆ ಮೈಯ ತುಂಬ 
 ನನಗೆ ನವಿರುಬಟ್ಟೆ 
  
 ಆತ ಕೊಟ್ಟ ವಸ್ತು ಒಡವೆ 
 ನನಗೆ ಅವಗೆ ಗೊತ್ತು 
 ತೋಳುಗಳಿಗೆ ತೋಳಬಂದಿ 
 ಕೆನ್ನೆ ತುಂಬ ಮುತ್ತು 
  
 ಕುಂದು ಕೊರತೆ ತೋರಲಿಲ್ಲ 
 ಬೇಕು ಹೆಚ್ಚಿಗೇನು? 
 ಹೊಟ್ಟೆಗಿತ್ತ ಜೀವ ಫಲವ 
 ತುಟಿಗೆ ಹಾಲು ಜೇನು  

ದ.ರಾ.ಬೇಂದ್ರೆ (ಅಂಬಿಕಾತನಯದತ್ತ) ಕನ್ನಡದ ಶಬ್ದ ಗಾರುಡಿ; ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಡುಭಾಷೆಯನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಕಾವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅರಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕನ್ನಡ ಜನತೆಗೆ ಉಣಬಡಿಸಿದ ವರಕವಿ. 

‘ನಾನು ಬಡವಿ’ ಎಂಬ ಕವಿತೆ ಅವರ ಒಂದು ಸರಳ ಸುಂದರ ಕವಿತೆ. ಮೊದಲ ಓದಿಗೇ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಕವನ, ಆದರೆ ಓದಿದಷ್ಟೂ ಅರ್ಥ ಬಿಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಕವನ. ಮೈಸೂರು ಅನಂತಸ್ವಾಮಿಯವರು ರಾಗ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಅಮರವಾಗಿಸಿದ ಕವಿತೆ ಇದು. 

ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಈ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು, ಸರಳ ಪದಗಳಲ್ಲಿ, ಸುಲಭ ಲಯದಲ್ಲಿ, ಅದ್ಭುತವಾಗಿ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅರ್ಥವಾಗುವಂಥಹ ಕವಿತೆಗಳನ್ನೂ ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಒಂದು. 

ಒಳ್ಳೆಯ ಕವನಗಳನ್ನು ಓದುವುದು ಮತ್ತು  ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಓದುವುದು ಒಂದು ಅನುಭೂತಿ. ಕವನಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೀಗೆಯೇ ಬರೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಗೆ ನಿಯಮವಿಲ್ಲವೋ ಅದೇ ರೀತಿ ಕವನಗಳನ್ನು ಹೀಗೇ ಓದಿ ಹೀಗೇ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ನಿಯಮಗಳೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೂ ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನಾನು ಕವನಗಳನ್ನು ನನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನನ್ನದೊಂದು ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.  ಓದುಗನಲ್ಲಿ ಕವಿತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಕವಿತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಎರಡನೇ ಉದ್ದೇಶ.  

ಕವಿತೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ:

ನಾಕು ಸಾಲಿಗೊಂದು ನುಡಿಯಂತೆ ಒಟ್ಟು ಐದು ನುಡಿಗಳು. ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಸಾಲುಗಳು 12 ಮಾತ್ರೆಗಳು, ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ನಾಕನೇ ಸಾಲು 9 ಮಾತ್ರೆಗಳ ಛಂದಸ್ಸು. ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ನಾಕನೇ ಸಾಲಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಸಗಳು (ಬದುಕು-ಎದಕು, ರಂಗಸಾಲೆ-ಮೆಚ್ಚಿನೋಲೆ, ಮುಟ್ಟೆ-ಬಟ್ಟೆ, ಗೊತ್ತು-ಮುತ್ತು, ಹೆಚ್ಚಿಗೇನು-ಹಾಲುಜೇನು). 

ಇಡೀ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಅರವತ್ತು-ಎಪ್ಪತ್ತರ  ದಶಕದ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಅದೇ ತಾನೇ ಮೊದಲ ಮಗುವಾದ ಹರೆಯದ ಬಡ ಹೆಂಗಸು ತನ್ನನ್ನು ನೋಡಲು ಬಂದ ತನಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕವಳಾದ ಆದರೆ ಬಡವಳಲ್ಲದ ಆತ್ಮೀಯ ಗೆಳತಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರೆ (ಗಂಡ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ) ಕವಿತೆಗೆ ಒಂದು ಸುಂದರ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಥದೊಂದು ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಓದಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಲೇಖನವನ್ನು ಓದೋಣ. 

ಮೊದಲನೇ ನುಡಿ:

ನಾನು ಬಡವಿ ಆತ ಬಡವ 
ಒಲವೆ ನಮ್ಮ ಬದುಕು 
ಬಳಸಿಕೊಂಡೆವದನೆ ನಾವು 
ಅದಕು ಇದಕು ಎದಕು 

ಕವಿತೆಯನ್ನು ಬರೆದವರು ಗಂಡಸು ಬೇಂದ್ರೆ. ಆದರೆ ಈ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಓದಲು ಶುರುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೆ, ಈ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದು ಗಂಡಲ್ಲ ಹೆಣ್ಣು ಎಂದು ಕವನದ ಎರಡನೇ ಶಬ್ದದಲ್ಲೇ (ನಾನು ಬಡವಿ) ಗೊತ್ತಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಬೇಂದ್ರೆ ಹೆಣ್ಣಾಗಿ ಪರಕಾಯ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ತಾವೇ ಹೆಣ್ಣಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. 

ಮೊದಲ ನಾಕು ಸಾಲುಗಳು ಇಡೀ ಕವನದ ಪೀಠಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿಕೊಂಡು (ನಾನು ಬಡವಿ)  ನಂತರ ‘ಅವನ‘ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ (ಆತ ಬಡವ). ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಯೋಚಿಸಿ, ಕವಿತೆಯನ್ನು ‘ಅವನು ಬಡವ ನಾನು ಬಡವಿ‘ ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದರೂ ಕವನದ ಛಂದಸ್ಸಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕವನ ಅರ್ಥವೇ ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 

ಬೇಂದ್ರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡವನ್ನು ದುಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ. ‘ಬಡವ‘ ಪುಲ್ಲಿಂಗ ‘ಬಡವಿ‘ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ; ಇಂಥಹ ಶಬ್ದಗಳು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂಗ್ಲೀಷಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೇಳಲು ಎರಡು ಪದಗಳು ಬೇಕು, ‘poor man, poor woman’.  ಹಾಗೆ ಹೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ ಕವಿತೆ ಗದ್ಯವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಬೇಂದ್ರೆ ಎಂಬ ಗಾರುಡಿಗನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಪದಪದಗಳಲ್ಲಿ ಕವಿತೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ ಅನ್ನುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. 

ಬಡವರಲ್ಲದವರಾದರೆ ಅವರಿಗೆ ಬದುಕೆಂದರೆ ಕೆಲಸ, ದುಡ್ಡು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಕೂಡಿಡುವುದು, ಕೆಲಸದವರನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ ಏನೆಲ್ಲ ಇರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಬಡವರಿಗೆ ಬದುಕೆಂದರೆ ಏನು? ದಿನಾ ಕೂಳಿಗಾಗಿ ಕಷ್ಟಪಡುವ ಕಾಯಕ, ಸರಿಯಾದ ಸೂರಿಲ್ಲದ ನರಕ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ನಾಯಕಿಗೆ ಮತ್ತು ನಾಯಕನಿಗೆ ಈ ಕಷ್ಟಗಳ ಪರಿವೆ ಇಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರಿಗೆ ಒಲವೆಂದರೆ ಬದುಕು, ಬದುಕೆಂದರೆ ಒಲವು. ಒಲವಿಗೆ ಬಡತನ ಬೇಗೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ; ಅದು ಹೇಗೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಮುಂದಿನ ನಾಕು ನುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಕವನವನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.   

‘ಪ್ರೀತಿ ನಮ್ಮ ಬದುಕು‘ ಅಥವಾ ‘ಪ್ರೇಮ ನಮ್ಮ ಬದುಕು‘ ಎಂದು ಬರೆಸಿದ್ದರೂ ಛಂದಸ್ಸಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಆದರೆ ಬೇಂದ್ರೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿ ಇರದ ‘ಒಲವ‘ನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ (ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ ಹಾಡು ‘ಒಲವೇ ಜೀವನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ‘, ‘ಒಲವಿನ ಉಡುಗೊರೆ ಕೊಡಲೇನು?’ ಗಮನಿಸಿ). ಪ್ರೀತಿ, ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಒಲವು ಎಲ್ಲ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದಗಳಾದರೂ, ಅವುಗಳ ಒಳಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಬೇಂದ್ರೆ ‘ಒಲವ‘ನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ‘ಒಲವು‘ ಏಕೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಮುಂದೆ ನೋಡೋಣ.  

ನಾಯಕ ನಾಯಕಿಯರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಒಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೆ ಜೀವನವೇ ಇಲ್ಲ, ಮತ್ತೆ ಅವರಿಗೆ ಬೇರೆ ಆಯ್ಕೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಬಳಿ ಒಲವಿನ ಹೊರತಾಗಿ ಇನ್ನೇನೂ ಇಲ್ಲ. 

ಎರಡನೇ ಸಾಲಿನ ಕೊನೆಯ ‘ಬದುಕು‘ಗೆ ನಾಕನೇ ಸಾಲಿನ ಕೊನೆಗೆ ಪ್ರಾಸ ಬೇಕು. ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಕೂತು ಕನ್ನಡದ ಎಲ್ಲ ಶಬ್ದಕೋಶಗಳನ್ನು ಜಾಲಾಡಿಸಿದರೂ,  ಬೇಂದ್ರೆ ‘ಬದುಕು‘ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಬರೆಯುವ ಪ್ರಾಸವನ್ನು ಯಾರಿಂದಲಾದರೂ ಬರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾದೀತೆ? ‘ಬದುಕು’ ಗೆ ಅವರು ಹಾಕುವ ಪ್ರಾಸ ‘ಎದಕು’! ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಡುಮಾತಿನ ‘ಎದಕು’ (ಎಲ್ಲದಕು), ಎಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿ ಸಹಜ ಪ್ರಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಬೇಂದ್ರೆ ಏಕೆ ಕನ್ನಡ ಕಂಡ ಅದ್ವಿತೀಯ ಕವಿ ಎನ್ನುವುದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. 

ಬೇಂದ್ರೆ ಹೆಣೆಯುವ ಶಬ್ದಗಳ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿ, ನಾಯಕ ಮತ್ತು ನಾಯಕಿ ‘ಒಲವನ್ನು‘ ಅವರು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ‘ಅದಕು-ಇದಕು-ಎದಕು’! ಅಂತರಿಕ ಪ್ರಾಸಗಳು! ಇಂಥ ಅಪ್ರತಿಮ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಬೇಂದ್ರೆಯಲ್ಲದೇ ಇನ್ನಾವ ಕವಿ ತಾನೆ ಬರೆಯಬಲ್ಲ? ಅವರು ಒಲವನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲದಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಅವರಿಗೆ ಬದುಕು ದುರ್ಭರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಲವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರು ಬದುಕನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 

 ಎರಡನೇ ನುಡಿ:
 ಹತ್ತಿರಿರಲಿ ದೂರವಿರಲಿ 
 ಅವನೆ ರಂಗಸಾಲೆ 
 ಕಣ್ಣುಕಟ್ಟುವಂಥ ಮೂರ್ತಿ 
 ಕಿವಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿನೋಲೆ  

ಮೊದಲ ನಾಕು ಸಾಲಿನ ಪೀಠಿಕೆ ಆದ ಮೇಲೆ, ನಾಯಕಿ ತನ್ನ ಒಲವಿನ ಪಯಣವನ್ನು ಮೊದಲಿನಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.  

ನಾಯಕಿಗೆ ನಾಯಕನ ಮೇಲೆ ಒಲವು ಶುರುವಾಗಿದೆ. ನಾಯಕಿಗೆ ಸದಾ ನಾಯಕನ ಚಿಂತೆ, ಆಸೆ, ಕನಸು;  ಆತ ನಾಯಕಿಯ ರಂಗಸಾಲೆ. ‘ರಂಗಸಾಲೆ‘, ಇತ್ತೀಚೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿ ಇರದ ಶಬ್ದ. ರಂಗಸಾಲೆ ಎಂದರೆ ಥೇಟರ್, ಇತ್ತೀಚೆ ರಂಗಮಂದಿರ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿರುವ ಶಬ್ದ. ನಾಯಕಿಗೆ ಅವನೊಂದು ರಂಗಸಾಲೆ ಇದ್ದಂತೆ ಎಂದು ಬೇಂದ್ರೆ ರೂಪಕ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ನನಗೆ ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಇದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಹೊಸ ರೂಪಕ. ಗಂಡಸನ್ನು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ (ತಾನು ಮರ), ಮರಕ್ಕೆ (ತಾನು ಬಳ್ಳಿ) ಹೋಲಿಸಿ ಬರೆಯುವುದು ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದ ನಡೆದೇ ಇದೆ. ಬೇಂದ್ರೆ ‘ರಂಗಸಾಲೆ‘ ಎನ್ನುವ ಹೊಸ ರೂಪಕವನ್ನು ತರುತ್ತಾರೆ. ರಂಗಸಾಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾನೆ ನಾಟಕ ನಡೆಯುವುದು, ನಗು, ಅಳು, ಎಲ್ಲ ಭಾವೋದ್ವೇಗಳೂ ಜರಗುವುದು. ನಾಯಕಿಗೆ ಅದೆಲ್ಲ ನಾಯಕನಿಂದ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ, ಅವನು ಹತ್ತಿರವಿರದಿದ್ದಾಗಲೂ (ಏಕೆಂದರೆ ಕುಂತ್ರೆ ನಿಂತ್ರೆ ಅವ್‍ನ್ದೇ ಧ್ಯಾನ)! ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣಿನ ಪ್ರೀತಿ ಹುಟ್ಟುವ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುವ ಘಟನೆಗಳು ಕೂಡ ನಾಟಕವೇ ಅಲ್ಲವೇ? ಅದಕ್ಕೇ ‘ಅವನೇ ರಂಗಸಾಲೆ‘. ಆಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ  ‘ರಂಗಸಾಲೆ‘ಯನ್ನು ‘ರಂಗ ಸಾಲೆ‘ ಎಂದು ಓದಿದರೂ ಅದಕ್ಕೊಂದು ಹೊಸ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ. ನಾಯಕ ರಂಗು ರಂಗಿನ ಶಾಲೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಪ್ರೀತಿ ಪ್ರೇಮಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಡುವ ಗುರು. ಅಥವಾ ‘ರಂಗ‘ ಎಂದರೆ ಕೃಷ್ಣ, ಕೃಷ್ಣ ಭಾರತದ ಕಾವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ರಸಿಕರ ರಾಜ. ಅದಕ್ಕೇ ‘ಅವನು ರಂಗ ಸಾಲೆ;. ಎಂದೂ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು.  

ನಾಯಕನ ರೂಪ ಕಣ್ಣುಕಟ್ಟುವಂಥ ‘ಮೂರ್ತಿ’. ‘ಮೂರ್ತಿ‘ ಎಂದರೆ ಬೆಲೆಬಾಳುವಂಥಹದು. ನಾಯಕ ಬಡವನಾದರೂ ಬೆಲೆಕಟ್ಟಲಾಗದಂಥವನು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ‘ಮೂರ್ತಿ‘ ಎನ್ನುವ ರೂಪಕದಲ್ಲಿ ಬೇಂದ್ರೆ ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ.  

ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಬಡವರಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಬಡವನಾದ ನಾಯಕ ಬಡವಿಯಾದ ನಾಯಕಿಗೆ ಕೊಡುವ ಉಡುಗೊರೆ ಯಾವ ಶ್ರೀಮಂತನಿಗೆ ಕಡಿಮೆ? ಆತ ನಾಯಕಿಯ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಉಲಿಯುವುದು ಅವಳ ರೂಪವನ್ನು, ಅವಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು; ನಾಯಕಿಗೆ ‘ಕಿವಿಯೋಲೆ’ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಹಾಗೆ! ಅದೂ ಅಂತಿಂಥ ಕಿವಿಯೋಲೆಯಲ್ಲ, ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಕಿವಿಯೋಲೆ! ನಾಯಕಿಗೆ ಅದು ವಜ್ರದ ಓಲೆಗಿಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆಬಾಳುವಂಥಹದು.  

ಮೇಲಿನ ಈ ನಾಕು ಸಾಲುಗಳು ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣಿನ ಪ್ರೇಮಾಂಕುರದ ಘಟ್ಟವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ: ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ನೋಡುತ್ತ ಕೂಡುವುದು, ಮೆಚ್ಚಿಸುತ್ತ ಮಾತಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುವುದು.

ಮೂರನೇಯ ನುಡಿ:

 ಚಳಿಗೆ ಬಿಸಿಲಿಗೊಂದೆ ಹದನ 
 ಅವನ ಮೈಯ ಮುಟ್ಟೆ 
 ಅದೇ ಗಳಿಗೆ ಮೈಯ ತುಂಬ 
 ನನಗೆ ನವಿರುಬಟ್ಟೆ

ಎಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅವನದೇ ಧ್ಯಾನವಿರುವಾಗ, ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಅವನೇ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿರುವಾಗ, ಅವನೂ ಹೂಂ ಅಂದು ಕಿವಿಯ ಹತ್ತಿರವೇ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಪ್ರೇಮ ಪ್ರಣಯದ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗುವುದು ಸಹಜವೇ ಅಲ್ಲವೇ?  ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ‘ಓಲೆ’ ಧರಿಸಿದ ನಾಯಕಿ, ತನ್ನಿಷ್ಟದ ‘ಮೂರ್ತಿ’ಯನ್ನು ಈಗ ಮುಟ್ಟುತ್ತಾಳೆ. 

ಪ್ರೇಮ ಈಗ ಮಾತು-ನೋಟದಿಂದ ಮುಂದೆ ಸಾಕಿ ಕೈ ಕೈ ತಾಗಿಸುವ ತಬ್ಬಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ. ನಾಯಕನ ಮೈಯನ್ನು ಚಳಿಯಲ್ಲಿ ಮುಟ್ಟಿದರೆ ನಾಯಕಿಯ ಮೈಯೆಲ್ಲ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಬಿಸಿಲಲ್ಲಿ ಆತನ ಮೈ ತಂಪು ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬೇಂದ್ರೆ ಹೇಗೆ ವೈರುಧ್ಯಗಳನ್ನು ಎರಡೇ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅವರ ಕಾವ್ಯಪ್ರತಿಭೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಲೆತೂಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. 

ಇಲ್ಲಿ ಬೇಂದ್ರೆ ಬಳಸಿರುವ ಶಬ್ದ, ‘ಹದನ’. ಅಷ್ಟಾಗಿ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಶಬ್ದ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ‘ಹದ’ವನ್ನು ನಾನಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಗಾಯನ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಗುರು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ‘ಈಗ ನಿನ್ನ ಧನಿ ಒಂದು ಹದಕ್ಕ ಬಂತಪಾ’. ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥ, ‘ಹದಕ್ಕ ಬಂದಾನ ಹುಡುಗ’ ಎಂದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥ. ‘ಪುಂಡ ಹುಡುಗನಿಗೆ ಕ್ರೀಡಾ ಶಿಕ್ಷಕರು ಸರಿಯಾಗಿ ಹದ ಮಾಡಿದರು’ ಎಂದರೆ ಮುಗದೊಂದು ಅರ್ಥ. ಈ ಮೂರೂ ಅರ್ಥಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ‘ಹದ‘ಕ್ಕೆ ‘ನ‘ ಸೇರಿಸಿ ‘ಹದನ‘ ಮಾಡುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಏನಿತ್ತು? ಬರೀ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ಮಾಡಲು ಬೇಂದ್ರೆ ಮಾಡಿದ ಹೊಸ ಶಬ್ದೋತ್ಪತ್ತಿಯೇ? ಆದರೆ ‘ಹದನ‘ ಶಬ್ದ ಅವರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲ. ಗದುಗಿನ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. (ಹದನ ನೀನೇ ಬಲ್ಲೆ ಸಾಕಿ|ನ್ನಿದು ನಿಧಾನವು ಬಗೆಯಲೆಮ್ಮ|ಭ್ಯುದಯ ನಿಮ್ಮಾಧೀನವೆಂದನು ಧರ್ಮನಂದನನು (ಉದ್ಯೋಗ ಪರ್ವ, ೭ ಸಂಧಿ, ೩ ಪದ್ಯ) ಮತ್ತು ನೀವು ಬಿಜಯಂಗೈದು ಚಿತ್ತದೊ|ವ ಹದನಾ ಹದನನಾ ರಾ|ಜೀವನಾಭಾದಿಗಳಿಗರುಹುವುದೆಂದರಾ ಚರರು (ಉದ್ಯೋಗ ಪರ್ವ, ೬ ಸಂಧಿ, ೧೫ ಪದ್ಯ)). 

ನಾಯಕ ನಾಯಕಿಗೆ ಹೊಸ ಸೀರೆ ತರದಿದ್ದರೇನಂತೆ? ಆತನ ಮೈ ಮುಟ್ಟಿದರೆ ಸಾಕು, ಆ ರೋಮಾಂಚನದಲ್ಲೇ, ಮೈಯ ತುಂಬ ನಾಯಕಿಗೆ ‘ನವಿರು ಬಟ್ಟೆ’! ಪ್ರೀತಿಯ ಮುಂದಿನ ಘಟ್ಟವಿದು. ಮಾತು-ನೋಟಗಳ ನಂತರ – ಮುಟ್ಟುವುದು – ಮುಟ್ಟುವುದರಲ್ಲಿ ಆಗುವ ರೋಮಾಂಚನ- ಈ ನಾಕು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿವೆ. 

ನಾಕನೇ ನುಡಿ:

 ಆತ ಕೊಟ್ಟ ವಸ್ತು ಒಡವೆ 
 ನನಗೆ ಅವಗೆ ಗೊತ್ತು 
 ತೋಳುಗಳಿಗೆ ತೋಳಬಂದಿ 
 ಕೆನ್ನೆ ತುಂಬ ಮುತ್ತು

ಪ್ರೇಮಾಂಕುರ ಅನುರಾಗವಾಗಿ ಪ್ರಣಯವಾಗಿ ಕಾಮನ ಕಾವೇರುತ್ತಿದೆ. ನೋಟ-ಮಾತು-ಮುಟ್ಟುವಿಕೆ ಮುಗಿದು, ಈಗ ಪ್ರೇಮಿಗಳಿಬ್ಬರಿಗೂ ಪ್ರಣಯೋನ್ಮಾದ. ನಾಯಕನ ಅಪ್ಪುಗೆ, ನಾಯಕಿಗೆ ‘ತೋಳಬಂದಿ’. ಆಕೆಯ ಹತ್ತಿರ ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಮುತ್ತಿನ ಮಣಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೇನಂತೆ? ಆಕೆಯ ಕೆನ್ನೆ ತುಂಬ ಲೆಖ್ಖವಿರದಷ್ಟು ‘ಮುತ್ತು’ಗಳನ್ನು ನಾಯಕ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಅಷ್ಟೆ ಅಲ್ಲ, ನಾಯಕ ಇನ್ನೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಒಡವೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ, ಅದು ಅವರಿಬ್ಬರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಗೊತ್ತು, ಅವು ಏನು ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ ಅದರ ಸ್ವಾರಸ್ಯ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಕವಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ‘ನನಗೆ ಅವಗೆ ಗೊತ್ತು’. ಈ ನಾಕು ಸಾಲುಗಳು ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಪ್ರಣಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ. 

ಈ ನಾಕು ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬೇಂದ್ರೆ ಬರೆಯುವ ಶೃಂಗಾರ ರಸ ಅದೆಷ್ಟು ಹೊಸದು! ‘ತೋಳಬಂದಿ‘ ಮತ್ತು ‘ಮುತ್ತು‘ ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿದ್ದಾರೆ!  

ಐದನೇ ನುಡಿ:

 ಕುಂದು ಕೊರತೆ ತೋರಲಿಲ್ಲ 
 ಬೇಕು ಹೆಚ್ಚಿಗೇನು? 
 ಹೊಟ್ಟೆಗಿತ್ತ ಜೀವ ಫಲವ 
 ತುಟಿಗೆ ಹಾಲು ಜೇನು 

ಪ್ರಣಯದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಈಗ ನಾಯಕ ನಾಯಕಿಯರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಮದುವೆಯಾಗಿದೆ. ನೋಟ-ಮಾತು-ಮುಟ್ಟು-ಪ್ರಣಯ-ಕಾಮನಾಟಗಳೆಲ್ಲ ಮಾಗಿವೆ. 

ನಾಯಕ ಬಡವನಾದರೇನು, ನಾಯಕಿಗೆ ಯಾವತ್ತೂ ಕುಂದುಕೊರತೆ ತೋರಿಲ್ಲ (ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗಂಡ ದುಡಿದು ತರಬೇಕಿತ್ತು). ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಆತ ಕೊಟ್ಟ ‘ಫಲ’, ಬಾಯಿಗಲ್ಲ; ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಮಗು. ಮಗುವಿನ ಫಲಕೊಟ್ಟ ಚಲುವ, ತಿನ್ನಲು ಉಣ್ಣಲು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಪ್ರೀತಿ ಮೊದಲಿನ ಹಾಗೆಯೇ ಇದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು  ‘ಹಾಲು-ಜೇನು’ ಎಂದು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ! ‘ಮಗು‘ವಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಆಸ್ತಿ ಇನ್ನಾವುದಿದೆ ಎಂದು ನಾಯಕಿ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಾಳೆ, ಕವಿ ಎಲ್ಲರಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ!

ಕೊನೆಯ ನಾಕು ಸಾಲುಗಳು ಮಗುವಾಗುವ, ಸಂಸಾರ ಸಾಗಿಸುವ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ. 

ಕೊನೆಯ ಮಾತುಗಳು:

ಸರಳವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುವಂಥಹ ಕವನವಾದರೂ ಇದು ಪ್ರೀತಿಯ ಗಾಥೆ. ಪ್ರೇಮಾಂಕುರದಿಂದ ಮಗುವಾಗುವ ಪ್ರೀತಿಯ ಪಯಣದ ಕಥೆ. 

ಒಲವಿನ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಮುಂದೆ ಲೌಕಿಕ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಏನೂ ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಲು ನಾಯಕಿಯನ್ನು ಬಡವಿ- ನಾಯಕನನ್ನು ಬಡವನನ್ನಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ ಕವಿ. ಒಲವು ಶ್ರೀಮಂತಿಗೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೀಮಂತ, ಮತ್ತದು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುವ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಕವಿತೆ ಸಾರುತ್ತದೆ. ನೋಟದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುವ ‘ಪ್ರೇಮ‘ವು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ, ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸುವ ‘ಅನುರಾಗ‘ದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದು, ಯೌವನದ ಬಿಸಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹಗಳು ತಾಗಿ ‘ಪ್ರಣಯ‘ವಾಗುತ್ತದೆ, ಪ್ರಣಯ ‘ಕಾಮ‘ವಾಗುತ್ತದೆ; ಕಾಮದಿಂದ ‘ಮಮತೆ‘ಯ ಮಗು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ಸೇರಿಸಿದರೆ ‘ಒಲವು‘ ಆಗುವುದು. ‘ಒಲವು‘ ಬೆಳೆಯುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ರೀತಿಯಿದು. ಮೊದಲಿನ ನಾಕು ಸಾಲುಗಳ ಅರ್ಥವಾಗುವುದು, ಉಳಿದ ಹದಿನಾರು ಸಾಲು ಓದಿದ ಮೇಲೆ. ‘ಪ್ರೀತಿ ನಮ್ಮ ಬದುಕು’ ಎನ್ನದೇ ‘ಒಲವೆ ನಮ್ಮ ಬದುಕು’ ಎಂದು ಏಕೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವುದರ ಅರ್ಥವಾದುವುದು. 

ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಇಂಥಹ ಕವಿ ದೊರಕಿದ್ದು ಕನ್ನಡಿಗರ ಪುಣ್ಯ. ಮೊಗೆದಷ್ಟೂ ಇನ್ನೂ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಕವಿ, ಬೇಂದ್ರೆ, ಅಂಬಿಕಾತನಯದತ್ತ. 

– ಕೇಶವ ಕುಲಕರ್ಣಿ. 

***************************************************************

ಅರೇ, ಜನೆವರಿ ೩೧ ರೀ…?!” – ಅಮಿತಾ ರವಿಕಿರಣ್

ಯಾವ ವರ್ಷವೋ ನೆನಪಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಆ ಸಂಧರ್ಭ ಮಾತ್ರ ಸ್ಪಷ್ಟ್ವವಾಗಿ ನೆನೆಪಿದೆ.  ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದ ನನಗೆ ಕನ್ನಡ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ”ಮೂಡಲ ಮನೆಯ ಮುತ್ತಿನ ನೀರಿನ” ಎಂಬ ಪದ್ಯವಿತ್ತು.  ಅದರ ಎರಡು ನುಡಿಗಳನ್ನ ಬಾಯಿಪಾಠ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು; ಅದೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕವಿ ಕಾವ್ಯ ಪರಿಚಯ ಅದನ್ನು ಮರೆಯದೇ  ಕಲಿತುಕೊಳ್ಳಲೇಬೇಕು! 

ಕನ್ನಡ ಕಲಿಸುವ ನಮ್ಮ ಅಕ್ಕವರು, ಕವಿ ಪರಿಚಯ ಓದುತ್ತ  “ಬೇಂದ್ರೆ ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ೧೮೯೬ ಜನೇವರಿ ೩೧ ರಂದು…”, ಹಾಗೆ ಹೇಳುತ್ತಲೇ ನಾನು “ಅಯ್ಯೋ ಜನೆವರಿ ಮೂವತ್ತೊಂದು ರೀ? ಅರ್ರೆ ೩೧!” ಹಾಗಂತ ಖುಷಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಗಿದೆ.  ಅಕ್ಕವರಿಗಾಗಲಿ ಉಳಿದ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಲಿ ನನಗೇನಾಯಿತು, ನಾನ್ಯಾಕೆ ಅಷ್ಟು ಉದ್ವೇಗ ಖುಷಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಅಂತ ಗೊತ್ತಾಗಲಿಲ್ಲ.  ನಿಂಗೇನ್ ಆತs? ಅನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಥಕ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕವರು ತಮ್ಮ ಮೂಗಿನ ತುದಿಗೆ ಇಳಿದಿದ್ದ ಕನ್ನಡಕದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದಿಷ್ಟು ಬಗ್ಗಿ ನೋಡಿದಾಗಲೇ ನನ್ನ ಉತ್ಸಾಹ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಆಗಿದ್ದು. ”ಏನಿಲ್ಲ ರೀ, ನಾನೂ ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನ ನ ಹುಟ್ಟೇನಿ ರೀ, ಇಸ್ವಿ ಮಾತ್ರ ಬ್ಯಾರೆ” ಲಜ್ಜೆ ಮಿಶ್ರಿತ ಖುಷಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.  ಮುಖಭಾವ so what? ಅನ್ನೋ ಹಾಗೆ ಇತ್ತಾದರೂ ”ಒಹ್ ಹೌದೇನು ಛಲೋ ಆತಲ” ಅಂದು ಅವರು ಪಾಠ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.  ಆ ದಿನದಿಂದ ನನಗೆ ”ಅಂಬಿಕಾತನಯದತ್ತ”, ”ಬೇಂದ್ರೆ”, ”ವರಕವಿ” ಹೀಗೆ ಅದೆಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದರು ಅದೊಂದು ರೀತಿಯ ಪ್ರೀತಿ ಆರಾಧನೆ ಖುಷಿ ಹೆಮ್ಮೆ ಮಿಳಿತವಾದ ಭಾವ ಹೊಮ್ಮುತ್ತಿತ್ತು. 

ಗಾಂಧೀ ಅಜ್ಜನ ನಂತರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಜ್ಜ ಅಂತ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಈ ಬೇಂದ್ರೆ ಅಜ್ಜನೊಬ್ಬನೇ ಅನಿಸುತ್ತೆ.  ಅಂಥ ಮೇರು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಹುಟ್ಟಿದ ದಿದ ನಾನು ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆ ಬರುತ್ತಲೇ ನಾನು ಅದ್ಯಾವುದೋ ಗುಂಗು, ಲಹರಿಯಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆಗ ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಟೇಪ್ ರೆಕಾರ್ಡರ್-ರೇಡಿಯೋ ಇತ್ತು  ಧಾರವಾಡ್ ಆಕಾಶವಾಣಿಯಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ೩ ಬಾರಿ ಭಾವಗೀತೆಗಳು ಪ್ರಸಾರ ವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು , ಯಶವಂತ ಹಳಬಂಡಿ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಾ ಕಟ್ಟಿಯವರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಇದ್ದರೆ ಅವರು ಖಂಡಿತ ಒಂದಾದರು ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಹಾಡು ಹೇಳೇ ಹೇಳಿರುತ್ತಿದ್ದರು. 

 ಮಳಿ ಬರುವ ಕಾಲಕ್ಕ ಒಳಗ್ಯಾಕ ಕುಂತೇವು,
 ಇಳಿಯೊಡನೆ ಝಳಕ ಮಾಡೋಣು
 ನಾವುನೂ ಮೋಡಗಳ ಆಟ ನೋಡೋಣ 
  
 ಪಾತರಗಿತ್ತಿ ಪಕ್ಕ 
 ನೋಡಿದೆನಾ ಅಕ್ಕ, 
  
 ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳೋಣು ಬ್ಯಾಡ 
 ಹಾರಗುದುರಿ ಬೆನ್ನ ಏರಿ 
 ಸ್ವಾರರಾಗಿ ಕೂತು ಹಂಗ 
 ದೂರ ದೂರ ಹೋಗುನಂತಾ  

ಹೀಗೆ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಾಗಲೆಲ್ಲ ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳನ್ನ ನಾನು ಕಲಿತೆ.  ಆದರೆ ಹಾಡು ಕೇಳುತ್ತ  ಬರೆದುಕೊಂಡ ಸಾಹಿತ್ಯವಾದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ತಪ್ಪುಗಳಿರುತ್ತಿದ್ದವು, ತಪ್ಪು ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದು ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಹೋದಾಗ.  ಆಗ ಜಿ ಕೆ ರವೀಂದ್ರಕುಮಾರ ಅವ್ರು ಕಾರವಾರ ಆಕಾಶವಾಣಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು.  ನಾನು ಹತ್ತನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದೆ ”ಪುಟ್ಟಾ ಎಷ್ಟ್ ಚಂದ ಹಾಡ್ತೀಯಾ, ಆದರೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸರಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದು ಕೇಳುಗರಿಗೆ ಕಿರಿಕಿರಿ.  ನೀನು ಇನ್ನು ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳನ್ನ ಓದಿ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದುಕೋ.  ಮತ್ತೆ ಹಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಹತ್ತು ಸರ್ತಿ ಆದರೂ ಓದು” ಅಂದರು.  ಈ ಘಟನೆಯನಂತರ ನನಗೆ ನನ್ನ ಪಪ್ಪಾ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಕವನ ಸಂಕಲನ ”ಸಖೀಗೀತ” ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡದ ಹಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಗಳ ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು ನನ್ನ ಮನೆಗೆ ಬಂದವು.  ನನ್ನ  ಹಳೆಮನೆಯ ರೆಡ್ಆಕ್ಸಾಯ್ಡ್ ನೆಲದಮೇಲೆ ಕುಳಿತು..

  ಬಾ ಭೃಂಗವೇ ಬಾ, ವಿರಾಗಿಯಂದದಿ 
 ಭ್ರಮಿಸುವಿ ನೀನೇಕೆ ?
 ಕಂಪಿನ ಕರೆಯಿದು  ಸರಾಗವಾಗಿರೆ ,
 ಬೇರೆಯ ಕರೆ ಬೇಕೇ ?
  
 ಬರಲಿಹ ಕಾಯಿಯ ಪಾಡಿನ ರುಚಿಯು 
 ಇದರೊಳು ಮಡಗಿಹುದು 
 ನಾಳಿನ ಹಣ್ಣಿನ ರಸವಿಲ್ಲಿಯ ಮಕ-
 ರಂದದೊಳಡಗಿಹುದು  

ಮನದಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಸಂಜೆಗೆ ಹಚ್ಚಿದ ಊದುಬತ್ತಿಯ ಘಮ, ಅಬ್ಬಲಿಹೂವಿನ ಮಾಲೆ ಕಟ್ಟುತ್ತ ಕುಳಿತಿದ್ದ ನನ್ನ ಅಮ್ಮನ ಚಿತ್ರ ಮನಸಲ್ಲಿ, ಮಾಸದೆ ಉಳಿದಿದೆ.

ನೀವು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಮೂಲಕ ಧಾರವಾಡಕ್ಕ ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಸತ್ತೂರ ಡೆಂಟಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ದಾಟಿದ ತಕ್ಷಣ ಒಂದು ಮುಸುಕು ಮುಸುಕಾದ , ಕೆಂಪುಮಣ್ಣಿನ ಧೂಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಂದೆದ್ದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಫಲಕ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.  ‘ಸ್ವಾಗತ ನಿಮಗೆ ಧಾರಾನಗರಿಗೆ’ ಎಂದು ಶುರುವಾಗುವ ಆ ಬೋರ್ಡಿನಲ್ಲಿ … ‘ಬೇಂದ್ರೆ ನಡೆದಾಡಿದ ಊರಿಗೆ’ ಅಂತೇನೋ ಸಾಲು ಬರುತ್ತದೆ.  ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಧಾರವಾಡದ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಟಾಪ್ನಲ್ಲಿ ಇಳಿದಾಗ ನನಗೆ ನಾನು ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಊರಿಗೆ ಬಂದೆನೆಂಬ ಖುಶಿಯ ಹೊರತಾಗಿ ಮತ್ತಾವ ಭಾವವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. 

೨೦೦೪ ಪದವಿಯ ಕೊನೆ ವರ್ಷ, ನನ್ನ ಬೇಂದ್ರೆ ಪ್ರೀತಿ ನೋಡಿ ನೋಡಿ ಅವರಿಗೂ ಸಾಕಾಗಿತ್ತೋ ಏನೋ ನನ್ನ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ನೇಹಿತರಾದ್ ಶಿಲ್ಪಾ, ತ್ರಿಲೋಚನ್ ಇಬ್ಬರೂ ಸೇರಿ ನನ್ನನ್ನು ಸಾಧನಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬೇಂದ್ರೆ ಅಜ್ಜ ನ ಮನೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು. 

ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗುವ ತನಕ ಸರಿಯಿದ್ದ ನನಗೆ ಅದ್ಯಾಕೋ ಕಣ್ಣು ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಅಳು ಶುರು ಆಯ್ತು.  ಅಲ್ಲೇ ಅವರ ಮನೆಯ ಇರುವ ಮರದ ತಂಪಿಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಮಾತು ಆಡದೆ ಕುಳಿತಿದ್ದೆ.  ಆಗ ತ್ರಿಲೋಚನ್ ಒಂದು ಹೂ ಗುಚ್ಛ ಕೊಟ್ಟು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಖಾಕಿ ಬಣ್ಣದ ಕವರ್ ಒಂದನ್ನ ಕೊಟ್ಟು ನೋಡು ಅಂದ , ತೆರೆದು ನೋಡಿದರೆ ಅದು ತ್ರಿಲೋಚನ್ ಕಂಪ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆ, ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಹೆಸರಾಂತ ಚಿತ್ರಕಾರ – ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಾಹಕ ಕೆ ಜಿ ಸೋಮಶೇಖರ್ ಅವರು ಸೆರೆಹಿಡಿದ, ಅವರ ಸಹಿಯುಳ್ಳ ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಕಪ್ಪು ಬಿಳುಪಿನ ಚಿತ್ರ.  ನಗುಮುಖದ ನನ್ನ ಬೇಂದ್ರೆ ಅಜ್ಜ ನನ್ನ ಕೈಯ್ಯಲ್ಲಿ.  ಅದಕ್ಕಿಂತ ಒಳ್ಳೆಯ ಉಡುಗೊರೆ ಏನಿದ್ದಿತು?

 ಭಾಷೆಗೆ ನಿಲುಕದ ಮಾತುಂಟು 
 ಮಾತಿಗೆ ನಿಲುಕದ ಭಾವವುಂಟು 
 ಭಾವಕ್ಕೂ ನಿಲುಕದ ಇನ್ನೇನೋ ಈ ಜಗದಲ್ಲುಂಟು 

”ಇನ್ನೇನೋ ” ಅನ್ನುವ ಆ ಅನುಭೂತಿಯ ಅನುಭವ ನನಗೆ!  ವಿವರಿಸುವ ವ್ಯರ್ಥ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲಾರೆ.  ಬೇಂದ್ರೆ ಅಜ್ಜನ ಭಾವ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ನನಗೆ ಮೊತ್ತ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಆ ಹೂ ಗುಚ್ಛ, ಎರಡೂ ನನ್ನ ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗಿವೆ. 

– ಅಮಿತಾ ರವಿಕಿರಣ್

***************************************************************

ಬೇಂದ್ರೆ ಅಜ್ಜನಿಗೊಂದು ಗಾನ-ನಮನ – ಅಮಿತಾ ರವಿಕಿರಣ್ ಮತ್ತು ಸುಮನಾ ಧ್ರುವ

ಪ್ರಿಯ ಓದುಗರೇ, ಮೇಲಿನ ಮೂರೂ ಬರಹಗಳನ್ನು ಓದಿ ಕಣ್ಣು-ಮನಸಿಗಾದ ಆನಂದವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿಸಲು ಕಿವಿಗೊಂದಷ್ಟು ಬೇಂದ್ರೆ ಗಾನಾಮೃತ ಬೇಕೇ? “ಅದಿಲ್ಲಂದ್ರ ಹ್ಯಾಂಗರೀ?” ಅಂತೀರಾ? ಬರ್ರಿ, ಹಂಗಾದರ ನಮ್ಮ ಅನಿವಾಸಿ ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿಯರಾದ ಅಮಿತಾ ರವಿಕಿರಣ್ ಮತ್ತು ಸುಮನಾ ಧ್ರುವ ಅವರ ಮಧುರ ಧ್ವನಿಗಳಲ್ಲಿ “ಬೇಂದ್ರೆ ಸಂಗೀತ” ಲೋಕದ ಓಪನ್ ಟಾಪ್ ಬಸ್ ಟೂರ್ ಮಾಡೋಣ; ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಕವಿತಾ ಭಂಡಾರದ ಒಂದಷ್ಟು ಶಾಂಪಲ್ಲು ನೊಡೋಣ! – ಸಂಪಾದಕ.

ಬೇಂದ್ರೆ ನಮನ – ಗಾಯನ. ಸುಮನಾ ಧ್ರುವ ಮತ್ತು ಅಮಿತಾ ರವಿಕಿರಣ್ (https://youtu.be/9SB9qGGqrb4)

*********************************************************************************************************

”ನೋಡ್ರೀ ಹೀಂಗ ಧಾರವಾಡದಾವ್ರದು ಬಲೇ ತೂಕದ ಮಾತ ಹ್ಞಾಂ?” – ಶ್ರೀವತ್ಸ ದೇಸಾಯಿ ಬರೆದ ಲೇಖನ

[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ  ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದು ಧಾರವಾಡ ನಗರದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪುತ್ರ ಡಾ ಶ್ರೀವತ್ಸ ದೇಸಾಯಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ನಗರವನ್ನು ನಮಗೆ ಮರು-ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿ ಕೊಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಧಾರವಾಡದ ಭಾಷೆ, ಕವಿಗಳು, ಕಲಾವಿದರು, ಅಲ್ಲಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಕಾಳಜಿಯಿಂದ, ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಎಳೆ ಎಳೆಯಾಗಿ ಚಿತ್ತಾರಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ತೆರೆದು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟ ವಿಡಿಯೋಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿ ಬರಹಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಆಯಾಮವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದಿದ್ದರೂ ಅವರ ಈ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ‘ಧಾರವಾಡದ ಕನ್ನಡ’ ಶೈಲಿ’ ಹಾಗೂ ಅ ಸೊಗಡನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ದೇಸಾಯಿ ಅವರು ಕೆಳಗೆ ಹೇಳಿರುವಂತೆ   “ನಮ್ಮ ಆಡುಮಾತು, ನಮ್ಮ ಡಿಎನ್ಎ (DNA) ದಲ್ಲಿದೆಯಲ್ಲವೆ? ನಾವು ನಮ್ಮ ಹುಟ್ಟೂರಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಮೈಲು ದೂರ ಬಂದು ನೆಲಸಿದ್ದರೇನಂತೆ. ನಮ್ಮ ಅಕ್ಸೆಂಟ್ ಪೂರ್ತಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ದ್ವಂದ್ವ ಹೆಲಿಕ್ಸ್ (double helix DNA) ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸರಪಳಿ ಮೂಲ ಅಕ್ಸೆಂಟಿನ ಛಾಪು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ! Very true indeed! ಧಾರವಾಡದ  ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಿರಿವಂತಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚಿಸುತ್ತ ಆ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಗೆ ಕಾರಣವೆನಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ್ದಾರೆ.  ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಂಜಸ ಉತ್ತರ ಸಿಗಲಾರದು. ಅದು ಏನೇ ಇರಲಿ ದೇಸಾಯಿಯವರ ಧಾರವಾಡವನ್ನು ನೋಡೋಣ ಬನ್ನಿ… (ಸಂ) ]

ಈಗ ತಾನೆ ನನ್ನ ಊರಾದ ಧಾರವಾಡಕ್ಕೆ ಭೆಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟು ಮರಳಿ ಮನೆಗೆ, ಯು ಕೆ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗಡಂ) ಗೆ ಬಂದಿರುವೆ. ಊರಿಗೆ ಹೋದಾಗಲೆಲ್ಲ ಸವಿಯುವದು ಊರಿನ ಪಕ್ವಾನ್ನ ತಿಂಡಿಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅಲ್ಲಿಯ ಮಾತಿನ ಸೊಗಡನ್ನೂ ಸಹ. ಇಲ್ಲಿ ದಿನನಿತ್ಯ ಅದರ ಬಳಕೆಯಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಧ್ವನಿಯೂ ಮರೆಯಲಿಕ್ಕೆ ಆರಂಭವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಮಾತಿನ ಶೈಲಿಯೂ ಬದಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೇ ಹೋದಕೂಡಲೆ ಅಲ್ಲಿಯವರು ನಮ್ಮನ್ನು ಒಮ್ಮೆಲೆ NRIಗಳು ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವದು!

gbs
ಜಾರ್ಜ್ ಬರ್ನಡ್ ಶಾ (’ನೆಟ್ ಚಿತ್ರ)

ನಮ್ಮ ಆಡುಭಾಷೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ನಮ್ಮ ಗುರುತೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ  ಹುಟ್ಟಿದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಾಟಕಕಾರ ಜಾರ್ಜ್ ಬರ್ನಡ್ ಶಾ ಬರೆದ ’ಪಿಗ್ಮೇಲಿಯನ್’ ದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಹಿಗ್ಗಿನ್ಸ್ ಜಂಬ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವದು ಹೀಗೆ:You can spot an Irishman or a Yorkshireman by his brogue. I can place any man within six miles. I can place him within two miles in London. Sometimes within two streets.’ (ಐರಿಷ್ ಅಥವಾ ಯಾರ್ಕ್ ಶೈರ್ ವಾಸಿಯನ್ನು ಆತ ಮಾತಾಡುವ ಶೈಲಿಯಿಂದಲೇ ನೀವು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲಿರಿ. ನಾನು ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನ ಹುಟ್ಟೂರನ್ನು ಆತನ ಮಾತಿನಮೇಲೆಯೇ ಆರು ಮೈಲೊಳಗೆ ಗುರುತಿಸುವೆ. ಲಂಡನ್ ವಾಸಿಯಾದರೆ ಎರಡು ಮೈಲು ಅಂತರದಲ್ಲಿ, ಯಾಕೆ, ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆಯಂತೂ ಅವನು ವಾಸಮಾಡುತ್ತಿರ ಬಹುದಾದ ಎರಡರಲ್ಲೊಂದು ಓಣಿಯನ್ನೂ ಊಹಿಸಬಲ್ಲೆ!) ಇದು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯೇನೋ ಸರಿ. ಬರ್ನಾಡ್ ಶಾ ಆಗ ಬದುಕಿದ್ದ ಭಾಷಾಧ್ವನಿ ಪ್ರವೀಣ (phonetician) ಹೆನ್ರಿ ಸ್ವೀಟನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಆಡುಭಾಷೆಯನ್ನು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮರೆಮಾಚಲಾರೆವು. ಜೊತೆಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸಂಸ್ಕಾರವೂ ನಮ್ಮ ನರ-ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರೆತಿರುತ್ತದೆಯಲ್ಲವೆ?

ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೂ ಜಿಲ್ಲೆ ಜಿಲ್ಲೆಗೂ ಬದಲಾಗುವ ಸೊಲ್ಲು. ಇದೇ ”ಅನಿವಾಸಿ” ಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆರಡು ವಾರಗಳ ಕೆಳಗೆ ಜಿ ಎಸ್ ಪ್ರಸಾದರ ಕಿರುನಾಟಕದಲ್ಲಿ (http://wp.me/p4jn5J-1lx) ಮಂಡ್ಯದ ಕನ್ನಡದ ಛಾಯೆ ಕಂಡಿರಿ. ಹಾಗೆಯೇ ಧಾರವಾಡದ್ದು ಇನ್ನೂ ಸ್ಪೆಷಲ್. ”ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಯು ಕೆ (ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ) ಭಾಷೆ ಅಂತ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಕರೆದರೂ, ಧಾರವಾಡ, ವಿಜಾಪುರದ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಒಂದಿಷ್ಟು ಸಾಮ್ಯವಿದ್ದರೂ ಧಾರವಾಡ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಿದೆ,” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅದೇ ಊರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಸತತವಾಗಿ ಅದೇ ಊರಲ್ಲಿ ಅರವತ್ತೆಂಟು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕಳೆದ ಸುರೇಶ್ ಕುಲಕರ್ಣಿಯವರು. ನಾಲ್ಕು ಐದು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದು, ಸಿನಿಮಾ ಮಾಡಿ, ರೇಡಿಯೋ ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ ಧಾರವಾಡದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧಿಕಾರವಾಣಿಯಿಂದ ಮಾತಾಡಬಲ್ಲವರಲ್ಲಿ ಸುರೇಶ್ ಒಬ್ಬರು. ಈಗ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ ಬಿ.ಬಿ. ಸಿ ಯವರೊಡನೆ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಕರಿಸಿದವರು. ”ಧಾರವಾಡದ ಕನ್ನಡ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಷೆಗಳ ಶಬ್ದಗಳು ಕೂಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಈ ಭಾಗವು ವಿಜಾಪುರದ ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿಯವರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ ಉರ್ದು, ನಂತರ ಬಂದ ಪೇಶ್ವೆಯವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಮರಾಠಿ, ಇದಲ್ಲದೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ದೇಸಿ ಆಡುಮಾತು ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಮಿಶ್ರಣ ಧಾರವಾಡದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸೊಗಡನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿಯೇ ಅನುಭವಿಸಬೇಕೆಂದು” ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಆ ಮಿಂಚು; ದನಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಚ್ಚು! ಈಗಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಊರುಗಳಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಧಾರವಾಡ ತನ್ನ ಹಳೆತನ್ನು, ಒರಿಜಿನಾಲಿಟಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವದನ್ನು ಕಂಡು ಮರುಗುತ್ತಾರೆ. ಹಳೆಯ ರಸ್ತೆ, ಮಕಾನು ಮಾಯವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಹಿಂದೆ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ಧಾರವಾಡದ ’ಚಾಳಿ’ನಲ್ಲಿಯ (ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಮನೆಗಳ ಸಾಲು) ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬದಂತಿದ್ದ ಜೀವನದ ದಾಖಲೆ ಪುಸ್ತಕ-ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಮೊದಲೇ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಅಸಮಾಧಾನ. ಧಾರವಾಡಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪು. ಲ. ದೇಶಪಾಂಡೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೆ ಮರಾಠಿಯ ’ಬಟಾಟ್ಯಾಚೀ ಚಾಳ್” ನಂತೆ ಅವು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ!

ಸುರೇಶ ಕುಲಕರ್ಣಿಯವರು ಸಹ ನಾನು ಕಲಿತ ಮಾಳಮಡ್ಡಿಯ ಕೆ ಇ ಬೋರ್ಡ್ ಶಾಲೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ. ಅವರಂತೆಯೇ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ ಶ್ರೀಮತಿ ಕಮಲಾ ಸಿಡೇನೂರರು ಸಹ. ಅವರು ಒಬ್ಬ ಸಂಗೀತಾಸಕ್ತರು. ತಡವಾಗಿಯಾದರೂ (ಮದುವೆಯ ನಂತರ!)  ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ತಾಲೀಮು ಉಂಟು. ಧಾರವಾಡ ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.  ಒಗಟುಗಳ ಮೇಲೆ ತಾವೇ ಬರೆದ  ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ (OGATU audio) ಕೇಳ ಬಹುದು.

keb-schoo-edited-and-reducedl
ಅಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ DVDಯ ಹೊದಿಕೆ

ನಾವೆಲ್ಲ ಬಹಳಷ್ಟು ನಮ್ಮಶಾಲೆಯ ’ಹಳೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು” (KEBOSA), ಕಳೆದ ತಿಂಗಳು (ಡಿಸೆಂಬರ್ 18 ರಂದು) ನಮ್ಮ 80 ವರ್ಷ ಹಳೆಯ “ಮಾಳಮಡ್ಡಿಯ ಮಹಾಸಾಲಿ” (ಶಾಲೆ)’ ಯ ‘ಗುರುವಂದನ’ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದೆವು. ಸರಿಯಾದ ಹೆಸರು: K E Board’s High School. ಅತ್ಯಂತ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ನಡೆದ ಆ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚ ಧಾರವಾಡ ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಸೆಂಟ್ (accent) ನನ್ನ ಕಿವಿ-ಎದೆಯನ್ನು ಭರ್ ಪೂರ್ ತುಂಬಿತು. ಧಾರವಾಡದ ಆಡು ಭಾಷೆಯ  ಅಚ್ಚ ಕನ್ನಡದ  ನ ಸೊಗಡು, ಬೆಡಗು ಅದರ ಜನಪದದ  ನಡೆ ನುಡಿ ಒಳಗೆ ಹಾಗೇ ಹಾಸು ಹೊಕ್ಕಾಗಿದೆ ಎಂದು ನನ್ನ ಎಣಿಕೆ. ನಾನು ಚಿಕ್ಕವನಿದ್ದಾಗಿನ ಒಂದುಸಂಗತಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ನಮ್ಮನೆಗೆ ಬೆಣ್ಣೆ ಕೊಡಲು ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಮಗಳು ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆ ದಿನ ಶ್ರಾವಣ ಶುಕ್ರವಾರ, ಅಮ್ಮ ಆಕೆಗೆ ಕುಂಕುಮ ಕೊಟ್ಟಾಗ, ಅಲ್ಲಿನ ರೂಢಿಯಂತೆ ಆಕೆ ಗಂಡನ ಹೆಸರನ್ನ ಒಗಟು ಹಾಕಿ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿ ದಂಗಾದೆ. ಅವಳು ಅನಕ್ಷರಸ್ಥೆ, ಶಿಕ್ಷಿತಳಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವಳ ತಾನೇ ಕಟ್ಟಿದ ಒಗಟಿನಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟು ಕಾವ್ಯಮಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿರಿ ಅಡಗಿತ್ತು! ಕೇಳಿ– “ವನವಾಗಿ ಬಂದೆ ವನದಾಗಿನ ಹಕ್ಕಿ ಆಗಿ ಬಂದೆ, ಬೀಸೋ ತಂಗಾಳ್ಯಾಗಿ ಬಂದೆ, ಗಾಳ್ಯಾಗಿನ ಗಂಧಾಗಿ ಬಂದೆ, ಹರಿಯೋ ನೀರಾಗಿ ಬಂದೆ, ಮರದಾಗ ಮಲ್ಲಿಗೆಯಾಗಿ ಬಂದೆ,  ಮುಗುಳಾಗಿ ಬಂದೆ, ಚೈತ್ರದ ಚಿಗುರಾಗಿ, ನನ್ನರಸನ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ ಅವನ ಮನಿ ಮನಾ ಬೆಳಗಾಕ ಬಂದೆ!” ನಾನು ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧನಾದೆ.

ಧಾರವಾಡದ ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ  ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಕ್ವಾಟಿಯ ಆಟ”. ’ಕ್ವಾಟಿ” ಅಂದರೆ ಕೋಟೆ. ದಸರೆ ಮುಗಿದು ದೀಪಾವಳಿಯ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಟ ಅದು. ಬೇಸಾಯದ ಕೆಲಸ ಜೋರು ಆಗ. ದಣಿದ ಬಸವನ ಕೃತಜ್ಞಾರ್ಥ ಅನ್ನಿ , ಜೊತೆಗೆ ಮನಕ್ಕೆ ಮುದವೀಯುವ ಆಟ, ಹಾಡು, ಹಸೆ,ನೃತ್ಯ. ಗೋವತ್ಸ ದ್ವಾದಶಿಯಂದು ಮಣ್ಣಿನ ಏಳು ಸುತ್ತಿನ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಅದರ ಮಧ್ಯ ಮಣ್ಣಿನ ಬಸವಣ್ಣನನ್ನು ಒಬ್ಬರು ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕೂಡಿಸಿ ಆ ಗಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ದಿನಾಲೂ ಅಂದರೆ ನೀರು ತುಂಬುವ ಹಬ್ಬದಿಂದ ಕಡೆ ಪಂಚಮಿ ವರೆಗೂ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ, ಸಂಜೆ ಕ್ವಾಟಿ ಆಡಲು ಹೋಗುವರು. ಒಂದೆರಡು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ, ರಾಧಾ, ಕೃಷ್ಣ, ರಾಮ ಸೀತೆ ಈ ಥರ ವೇಷ ಹಾಕಿ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಲಾಗಿ ಕೋಲು ಹಾಕುತ್ತ ಹಾಡು ಹೇಳುತ್ತ ನೀರು ಕುಡಿಸಲು ಬಸವನನ್ನು ದಿನಾಲೂ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರ ಮನೆಗೆ ನೀರು ಕುಡಿಸಲು ಒಯ್ಯುವುದು, ಅಲ್ಲಿ ಆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಏನಾದರೂ ತಿಂಡಿ ಆ ಮನೆಯವರು ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಿಂದ ಏನಾದರೂ ಊಟ ತಂದು, ತಿನ್ನುವುದು. ಕೊನೆಯದಿನ ಅಂದರೆ ಕಡೆಪಂಚಮಿ ದಿನ ಏನಾದರೂ ವಿಶೇಷ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿ ಕೋಟೆ ಹಾಕಿದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಸವನಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ತಿನ್ನುವರು. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಪಾರಿಜಾತ, ಕೃಷ್ಣನ ಕೋಲಿನಾಟದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುವರು. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಕಮಲಾ ಅವರು ತಯಾರಿಸಿದ ವಿಡಿಯೋವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ.


ಇದರಂತೆಯೇ ಪ್ರತಿ ಉತ್ಸವ, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ವಿಶಿಷ್ಟತೆ. ಮದುವೆಲೀ ಹೇಳೋ ಒಗಟುಗಳು, ಉರುಟಣೆ ಹಾಡು, ಬೀಗತಿ ಹಾಡು ಒಂದೇ ಎರಡೇ ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಗೂ ಹಾಡು ಹಸೆ. ಮುಗಿಯದ ಸಂಭ್ರಮ ನನ್ನೂರಿನದು ಮತ್ತು ನಾನ್ನೂರವರದು.

ಮನೆ, ಮಾತು, ಶಾಲೆ.

dharwad-pedhaನಾನು ಹುಟ್ಟಿದ ಧಾರವಾಡದ ನಮ್ಮ ಮನೆ ಈಗ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಶಾಲೆ ಇದೆ. ಕಾರ್ಯ್ಕ್ರಮದಂದು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋದೊಡನೆ ಅದೆಷ್ಟು ನೆನಪುಗಳು! ಆಟವಾಡಿದ್ದು; ಪಾಠ ಕಲಿತದ್ದು; ಎಡವಿ ಬಿದ್ದದ್ದು; ಗುರುಗಳಿಗೆ ಹೆದರಿ ಕೂತದ್ದು! ಧಾರವಾಡ ಪೇಢೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಮಿತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡದ್ದಾಯಿತು. ಧಾರವಾಡ ಭಾಷೆಗೆ ದ ರಾ ಬೇಂದ್ರೆಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ರಾಯಭಾರಿ ಬೇರಿಲ್ಲ. ಅವರ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಹೊರಗಡೆ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಒಮ್ಮೆ ತಮ್ಮದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ’ಅನ್ನ ಬಕಾಸುರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ’ ಕವಿತೆ ಓದಿದ್ದು ಮರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವರ ಮಾತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕನ್ನಡ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಜನ ಹಾಡಿದ್ದರೂ ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ನಮ್ಮದೇ ಶಾಲೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾದ ವಿದುಷಿ ಸಂಗೀತಾ ಕಟ್ಟಿಯವರಂತೆ ಹಾಡುವುದನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿಲ್ಲ. ಮಾಸಲೆಗೆ (ಸ್ಯಾಂಪಲ್) ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ:

ಧಾರವಾಡದ ಮಣ್ಣಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೋ, ಮಲೆನಾಡ ಸೆರಗಿನ ಆ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಿರಿಯೋ, ಹಸಿರೋ ಏನು ಕಾರಣವೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ ಎಲ್ಲ ಮಾತುಗಳೂ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕವಾಗಿಯೇ, ಕಾವ್ಯಮಯವಾಗಿಯೇ ಕೇಳ್ತವೆ ನನ್ನ ಕಿವಿಗೆ! ಧಾರವಾಡದ ಮಣ್ಣಿನ ವಾಸನೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಆಡುಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ನೀಡಿದ ಬರಹಗಾರ್ತಿ ಸುನಂದಾ ಬೆಳಗಾಂವಕರರನ್ನು ನೆನೆಯದಿರಲಾಗದು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ ಸಾಹಿತಿಗಳು ಅಗಣಿತ. ಅಂತೆಯೇ ವಲಸೆ ಬಂದವರೂ ಧಾರವಾಡದ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡಿ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಿರಿವಂತಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವರೂ ಅಗಣಿತ. ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಸಮಕಾಲೀನರಾದ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಟಗೇರಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ (ಕಾವ್ಯನಾಮ ’ಆನಂದಕಂದ’) ಒಬ್ಬರು. ಅವರ ನಂತರದ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಆಂಗ್ಲ ಪ್ರಭಾವ ಅವರ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೊಡುಗೆ ಸಣ್ಣದಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲ ಬೇಕಾದ ಮನ್ನಣೆ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನಬಹುದು. ಧಾರವಾಡದ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರೆದ ಸುಂದರ ’ನಲ್ವಾಡು’ಗಳಲ್ಲಿಯ ಕೆಲ ಭಾವಗೀತೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಾಳಪ್ಪ ಹುಕ್ಕೇರಿಯ ನಾಲಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದ್ದಂತಿತ್ತು!

ಬಾಳಪ್ಪ ಹುಕ್ಕೇರಿ (1911-1992)

ಬಾಳಪ್ಪ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುರಗೋಡ. ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಂಗಗಳು, ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ದೋಹಾಗಳು, ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಠುಮ್ರಿಗಳನ್ನು ಹಾಡಿ ಜನಪ್ರಿಯರಾದವರು. ಆದರೂ ಇಲ್ಲಿಯ ಜಾನಪದ ಶೈಲಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಮನದಲ್ಲಿ ಮನೆಮಾಡಿದರು. ಜಾನಪದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸೋಬಾನ, ಕುಟ್ಟುವ, ಬೀಸುವ ಹಾಡುಗಳು, ಲಾವಣಿಗಳು ಇವರ ಕಂಠಶ್ರೀಯಿಂದ ಹೊಮ್ಮಿದವು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಜೇಲು ಕಂಡರು. ಕನ್ನಡವೇ ಉಸಿರು ಎಂದು ಕನ್ನಡಕ್ಕೇ ಜೋತು ಬಿದ್ದು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಕನ್ನಡವಾಗಿದ್ದು-‘ಮೊದಲು ಮಾನವನಾಗ“ ಎಂದು ಸಾರಿದವರು ಬಾಳಪ್ಪನವರು. ಅವರು ಹಾಡಿದ ಆನಂದಕಂದ ಅವರ ರಚನೆ ’ನಾನು ಸಂತೀಗಿ ಹೋಗಿನ್ನಿ’ ಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.


ಧಾರವಾದ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ

sidenur-book-resizedಧಾರವಾಡದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಏನೋ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಅದು ಸಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿ, ಪೋಷಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಸಂಗೀತಗಾರರನ್ನೂ ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ ನಾಲ್ಕೈದು ’ಘರಾಣೆ’ಯ ಪಂಡಿತರು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದರು. ಕೆಲ ಹಸ್ತಿಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗತಿಸಿ ಹೋದರೂ ಈ ಕಲೆ ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ನನ್ನಂತೆ ಅನಿವಾಸಿಯಾದವರು ಇಲ್ಲಿಯ ಮೂಲದವರಾದ ಸಂಗೀತಾ ಕಟ್ಟಿ, ನಚಿಕೇತ ಯಕ್ಕುಂಡಿ, ಪ್ರವೀಣ ಗೋಡಖಿಂಡಿ ಇವರ ಸಂಗಿತ ಕಚೇರಿಗಳು ಅಮೆರಿಕಾ, ಯು ಕೆಯಂಥ ಹೊರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆದಾಗ ಮನ:ಪೂರ್ತಿ ಕೇಳಿ, ಎದೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತೇವೆ. ಈ ಸಂಗೀತ ಪರಂಪರೆಯ ಹುಟ್ಟು, ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ತಿಳಿಸುವ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ (ಧಾರವಾಡದ ರಾಮಚಂದ್ರ ಸಿಡೆನೂರ ಬರೆದುದು) ದೊರಕಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಅಪರೂಪದ ಮೊದಲು ಜನವಿದಿತವಾಗದ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಓದಿ ರುಚಿಸಿದೆ. (ಉದಾ: ಬಡೇ ಗುಲಾಂ ಅವರನ್ನು ಮೀರಿಸಿದ ಧಾರವಾಡದ ಯುವ ಕಲಾವಿದೆ (ಮನ್ಸೂರ, ಪುಟ 21)). ಇಲ್ಲಿಯ ಸಂಗೀತದ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಚಿಕ್ಕ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಬರೆಯಲು ಆಸ್ಪದವಿಲ್ಲ.

ಧಾರವಾಡ ಮತ್ತು ‘ಯು.ಕೆ.’

dna
DNA

“You can take an Indian out of India, but you can never take India out of an Indian”. ಇದು ಯಾವ ಭಾರತೀಯನಿಗೂ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಕನ್ನಡಿಗನಿಗೂ, ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ಆಡುವ ಮಾತು, ನಮ್ಮ ಆಡುಮಾತು, ನಮ್ಮ ಡಿಎನ್ಎ (DNA) ದಲ್ಲಿದೆಯಲ್ಲವೆ? ನಾವು ನಮ್ಮ ಹುಟ್ಟೂರಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಮೈಲು ದೂರ ಬಂದು ನೆಲಸಿದ್ದರೇನಂತೆ. ನಮ್ಮ ಅಕ್ಸೆಂಟ್ ಪೂರ್ತಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ದ್ವಂದ್ವ ಹೆಲಿಕ್ಸ್ (double helix DNA) ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸರಪಳಿ ಮೂಲ ಅಕ್ಸೆಂಟಿನ ಛಾಪು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯದು ನಮ್ಮ ಪರಿಸರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬದಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೇ ಅನಿವಾಸಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಊರಿಗೆ ಹೋದಾಗ ತಾವು ಸ್ಥಳಿಯರಂತೆ ವರ್ತಿಸಿದರೂ ಸೀರೆಯ ಅಂಗಡಿಯವನ ಕಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಉಣ್ಣೆ ಸವರಲಾಗುವದಿಲ್ಲ! (ಆಂಗ್ಲ ಮಾತನ್ನು ಕನ್ನಡೀಕರಿಸಿದರೆ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ). ಇಲ್ಲಿ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ ಮೇಲೆ, ಇಲ್ಲಿಯ ಸಂಸ್ಕಾರ, ಮಾತು ವಿಚಾರಗಳನ್ನೂ ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲೇ ಬೇಕಲ್ಲವೆ? ಆ ನೋ ಭದ್ರಾಃ ಕ್ರತವೋ ಯಂತು ವಿಶ್ವತಃ. ನಮ್ಮ ಆಡುಮಾತು ಹೇಗೇ ಇರಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಜನರ ಮುಂದೆ ನಾವು ಮಾತನಾಡ ಬೇಕಾದರೆ ನಮ್ಮ ಮಾತು ಹೇಗಿರಬೇಕು? ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ.

ನುಡಿದರೆ …

ನನ್ನ ಹೋದ ವಾರದ ಪ್ರವಾಸ ಧಾರವಾಡದಿಂದ ಅದರ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವಿಜಯಪುರಕ್ಕೆ (ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರು ವಿಜಾಪುರ) ಕೊಂಡೊಯ್ದಿತು. ಅನುಭಾವಿ ಕವಿ ಮಧುರಚೆನ್ನ (ಇಟ್ಟ ಹೆಸರು ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಪ್ಪ ಹಲಸಂಗಿ) ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಇಟಗಿ ತಾಲುಕಿನ ಹಲಸಂಗಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ಗೆಳೆಯರ ಗುಂಪು ಇತ್ತು. ಸಿಂಪಿ ಲಿಂಗಣ್ಣ, ಧೂಳಾ ಸಾಹೇಬ, ರೇವಪ್ಪ ಕಾಪಸೆಯಲ್ಲದೆ ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಬೇಂದ್ರೆಯವರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಎಣಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಶ್ರೀ ಅರಬಿಂದೋ ಅವರ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾದವರು. ನಾನು ಅಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ (ಯು ಕೆ) ಕನ್ನಡ ಮಾತಿನ ಸವಿಯುಂಡೆ. ಮಾತು ಹೇಗಿರ ಬೇಕು? ಮಧುರಚೆನ್ನರ ಮೊಮ್ಮಗ ಜಗದೇವ (ಜಗದೀಶ) ಅವರ ಬಾಯಿಂದಲೇ ಕೇಳಿ!


”ನೋಡ್ರೀ ಹೀಂಗ ಧಾರವಾಡದಾವ್ರದು ಬಲೇ ತೂಕದ ಮಾತ  ಹ್ಞಾಂ?

 

   ಫೋಟೋಗಳು,ಲೇಖನ: ಶ್ರೀವತ್ಸ ದೇಸಾಯಿ

ಕೃಪೆ:

ಈ ಚಿಕ್ಕ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸಲಹೆ, ಸಹಾಯ ಕೊಟ್ಟವರಾದ:

ಶ್ರೀಮತಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಸಿಡೆನೂರ, ಧಾರವಾಡ

ಶ್ರೀ ಸುರೇಶ ಕುಲಕರ್ಣಿ, ಧಾರವಾಡ

ಶ್ರೀಮತಿ ಸರೋಜಿನಿ ಪಡಸಲಗಿ, ಬೆಂಗಳೂರು

ಡಾ ವಿನತೆ ಶರ್ಮಾ, ಯಾರ್ಕ್, ಯು ಕೆ