ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬಸವನಗುಡಿ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಿ ಬಜಾರ್: ರಾಮಮೂರ್ತಿ

Ramamurthy
ಲೇಖಕರು: ರಾಮಮೂರ್ತಿ
(ನೀವು ಬೆಂಗಳೂರಿನವರಾಗಿದ್ದರೆ ನಿಮಗೆ ಬಸವನಗುಡಿ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಿಬಜಾರಿನ ಬಗ್ಗೆ ಎಷ್ಟು ಗೊತ್ತು ಎಂದು ಈ ಲೇಖನ ಓದಿದ ಮೇಲೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಿ. ನೀವು ಬೆಂಗಳೂರಿನವರಾಗಿದ್ದರೂ ಆಗಿರದಿದ್ದರೂ ಬಸವನಗುಡಿ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಿಬಜಾರಿನ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ತುಂಬ ಕಡಿಮೆ. ಈ ಲೇಖನ ಓದಿದ ಮೇಲೆ ನೀವು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಈ ಜಾಗಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿಕೊಡಿ, ನೀವು ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವೇ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಅನಿವಾಸಿ ಬಳಗದ ಹಿರಿಯ ಬರಹಗಾರ ರಾಮಮೂರ್ತಿ ತಮ್ಮ ನೆನಪಿನ ಕಣಜದಿಂದ ಒಂದು ಹಿಡಿ ಅನುಭವವನ್ನು ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಹಾಸಿದ್ದಾರೆ. ಓದಿ, ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರೆಯಿರಿ, ಶೇರ್ ಮಾಡಿ – ಸಂ)

ನೀವು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳದೋ ಅಥವಾ ಹಿಂದೆ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರೆ ಬಸವನಗುಡಿ ಗೊತ್ತಿರಬೇಕು, ಇಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೆ ನೀವು ಬೆಂಗಳೂರಿನವರಲ್ಲವೇ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಖಡಾಖಂಡಿತವಾಗಿ ಹೇಳಬಲ್ಲೆ.

ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಸುಕ್ಕೇನಹಳ್ಳಿ ಅಂತ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಬೆಳೆಯುವ ಜಾಗವಾಗಿತ್ತಂತೆ. ಒಂದು ಗೂಳಿ ಬಂದು ರೈತರ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತಿತ್ತಂತೆ. ಒಬ್ಬ ರೈತ ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಕೋಲಿನಿಂದ ಹೊದೆದಾಗ, ಈ ಗೂಳಿ ಜ್ಞಾನ ತಪ್ಪಿ ಅಲ್ಲೇ ಬಿದ್ದಿದ್ದನ್ನು ನೋಡಿ ರೈತನಿಗೆ ತುಂಬಾ ನೋವಾಗಿ, ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ನೆನಪಿಗೆ ಒಂದು ಗುಡಿ ಕಟ್ಟಿದನಂತೆ. ಸುಕ್ಕೇನಹಳ್ಳಿ ಈಗ ಬಸವನಗುಡಿ; ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಪರಿಷ ಆಗುವುದು ಈ ಕಾರಣದಿಂದ.

೧೮೯೬ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೆಲವು ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರ ಪ್ಲೇಗ್ ಬಂದು ೩೦೦೦ ಜನರ ಮರಣ, ಅಂದಿನ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಕಮ್ಮಿಷನರ್ ಆಗಿದ್ದ ಮಾಧವ ರಾವ್ ಅವರು ಪ್ಲೇಗ್ ಬಂದ ಚಾಮರಾಜ್ ಪೇಟೆ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಟ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉಳಿದವರನ್ನು “ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದ” ಬಸವನಗುಡಿ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಕಡೆ ವಾಸಮಾಡಲು ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡಿದರು. ಆಗಿನ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಇವರ ಸಲಹೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ಕೊಟ್ಟು ಈ ಹೊಸ ಜಾಗಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಆಯಿತು. Town Planning ಇಲ್ಲೇ ಶುರು ವಾಗಿದ್ದು, ಮರಗಳ ವಿಶಾಲ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಗಡಿ ಬೀದಿಗಳು ಮತ್ತು ಜನರಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬೇಕಾದ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ನೀರು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದವರು ಮಾಧವರಾಯರು. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಲಾಲ್-ಬಾಗ್ ಸಹ ಶ್ರೀ ಕ್ರುಮ್ಬೆಗೋಲ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಗುತಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ತಲತಲಾಂತರಿಂದ ಇರುವ ಕುಟುಂಬಗಳು ಅನೇಕರು, ಎಲ್ಲಾ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದವರು. ಆದರೆ ಈಚೆಗೆ ಹಳೇ ಮನೆಗಳು ಹೋಗಿ ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ಅಂತಸ್ತಿನ ಮನೆಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಗೋವಿಂದಪ್ಪ, ಸರ್ವೇಯರ್, ಹೆಚ್ ಬಿ ಸಮಾಜ ರಸ್ತೆ ಗಳು ನಾಗಸಂದ್ರ ರಸ್ತೆಯಿಂದ ಶುರುವಾಗಿ ಲಾಲ್-ಬಾಗಿನವರೆಗೆ ಬಹಳ ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು.

Vidyarthi Bhavan 1943
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಭವನ: ೧೯೪೩ಯಲ್ಲಿ

ಗಾಂಧಿಬಜಾರ್ ಬಸವನಗುಡಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಬೀದಿ, ಇದು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಆಶ್ರಮದಿಂದ ಶುರುವಾಗಿ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ರಸ್ತೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಗಗಳು ಬಹಳ ವರ್ಷದಿಂದ ಇವೆ. ಜಾಸ್ತಿ ಬದಲಾವಣಿಗೆ ಕಂಡಿಲ್ಲ. ಗರಿ ಗರಿ ಮಸಾಲೆ ದೋಸೆ ಬೇಕಾದರೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಭವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ. ಈ ಹೋಟೆಲ್ ಅಂದರೆ ಕೆಫೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದದ್ದು ೧೯೪೩ರಲ್ಲಿ. ಹತ್ತಿರ ಇರುವ ಶಾಲೆಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಲೆಂದು ಆರಂಭದೊಂಡಿತ್ತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ೭೫ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸಲು ಸಿದ್ಧತೆ ಇದೆ. ಇದರ ವೈಶಿಷ್ಟವೇ ಬಹಳ. ಜಾಗ ಚಿಕ್ಕದು, ಒಳಗೆ ಸರಳವಾದ ವಾತಾವರಣ, ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ

ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಲೇಖಕರ ಭಾವ ಚಿತ್ರಗಳು (ಅನ್ಯಾಯ: ಇಬ್ಬರು ಮೂವರು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳದ್ದು ಸಹ ಇವೆ!). ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡುವುದು ಕೆಲವೇ ತಿಂಡಿಗಳು, ಊಟ ಇಲ್ಲ, ದೋಸೆ ಮತ್ತು ರವೇ ಇಡ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ತಿಂಡಿಗಳು. ಪಂಚೆ ಉಟ್ಟ ಮಾಣಿಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ೨೦ ದೋಸೆ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತರುತ್ತಾರೆ, ಚಟ್ನಿ ಒಂದು ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತಂದು ಬಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೈ ಒರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಿಂದೆ ಕನ್ನಡ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನ ಹರಿದು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಈಗ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ ಸರಿಯಾದ ಟಿಶ್ಯೂಗಳು ಇವೆ. ರುಚಿಯಾದ ಕಾಫಿ ಎರಡು ಬಟ್ಟಲಿನಲ್ಲಿ. ಹೊರಗೆ ಜನಗಳು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಮಗೆ ಅಲ್ಲಿ ವಿರಾಮವಾಗಿ ಕೂರುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ತಿನ್ನದೇ ಹೋದರೆ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದಹಾಗಿಲ್ಲ.

ಬಸವನಗುಡಿ ಕೋ-ಆಪರೇಟಿವ್ ಬಹಳ ಹಳೆಯ ಸಂಸ್ಥೆ, ಸರ್ ಎಂವಿ ದಿವಾನರಾಗಿದ್ದಾಗ ಶುರು ಮಾಡಿದ್ದು, ಈಗ ಈ ಕಟ್ಟಡ ಇಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸಂಸ್ಥೆ ಇದೆ. ಇದರ ಮುಂದೆ ಅನೇಕ ಹೂವಿನ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳ ಪೂಜೆ ಸಾಮಾನುಗಳ ಅಂಗಡಿಗಳು ಫುಟ್-ಪಾತಿನ ಮೇಲೆ. ಹಬ್ಬದ ದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಲು ಇಡೋಕ್ಕೂ ಜಾಗ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಅಷ್ಟು ಜನ! ಈಚೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಜನರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಹೋಳಿಗೆ, ಲಾಡು ಇತ್ಯಾದಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವಂತೆ, ಗಾಂಧಿಬಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸಿಗುತ್ತೆ. ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ಎಳ್ಳು, ಸಕ್ಕರೆ ಅಚ್ಚು, ಕಬ್ಬು ಮುಂತಾದವು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಗಾಂಧಿ ಬಜಾರ್ one stop for all your needs.

ಈ ರಸ್ತೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬಸವನಗುಡಿ ಕ್ಲಬ್. ಎರಡು ಕಡೆ ಸಾಲುಮರಗಳು. ಮಾಸ್ತಿ ಅವರು ಈ ಕ್ಲಬ್ಬಿಗೆ ಸಾಯಂಕಾಲ ಹೋಗುವಾಗ ಛತ್ರಿ ಹಿಡಿದು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ, ಯಾಕೆ ಅಂತ ಗೊತ್ತಲ್ಲ? ಕಾಗೆಗಳ ಕಾಟ! ಈಗ ಕಾಗೆಗಳು ಪತ್ತೆ ಇಲ್ಲ, ಯಾವ ಹಕ್ಕಿಗಳೂ ಇಲ್ಲ.

Gandhibazaar flowers
ಹೂವಿನಂಗಡಿಗಳು

ದೊಡ್ಡ ಗಣೇಶನ ದೇವಸ್ಥಾನ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ನಂದಿ ಗುಡಿ. ಇದು ೧೫೩೭ ಕೆಂಪೇಗೌಡರು ಕಟ್ಟಿಸ್ಸಿದ್ದು, ಇದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ವಿಜಯನಗರದ ಶೈಲಿ. ನಂದಿಯ ವಿಗ್ರಹ ೧೫ ಅಡಿ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೨೦ ಅಡಿ ಅಗಲ. ಈ ಎರಡು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಬ್ಯುಗಲ್-ರಾಕ್ ಅನ್ನುವ ಬಂಡೆಗಳ ಮತ್ತು ಮರಗಳ ಮಧ್ಯ ಇದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನಗಳಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸುದ್ದಿ ಕೊಡುವ ಮುಂಚೆ ಗುಡ್ದದ ಮೇಲಿಂದ ಕಹಳೆ ಊದತ್ತಿದ್ದರು, ಇದು ಈಗ ಬ್ಯುಗಲ್ ರಾಕ್.

ಬುಲ್ ಟೆಂಪಲ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲೆ ಹೋದರೆ ಡಿವಿಜಿ ಅವರು ಶುರುಮಾಡಿದ್ದ ಗೋಖಲೆ ಸಂಸ್ಥಾನ ಇದೆ. ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು, ಆಗ ಡಿವಿಜಿ ಇವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.

ಡಿವಿಜಿ ಅವರ ಮನೆ ಗಾಂಧಿಬಜಾರಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿತ್ತು, ಈಗ ಈ ರಸ್ತೆ ಡಿವಿಜಿ ರಸ್ತೆ. ಆದರೆ ಇವರ ಮನೆ ಈಗ ಇಲ್ಲ ಇದನ್ನು ಕೆಡವಿ ಅಂಗಡಿಗಳು ಬಂದಿವೆ. ನೋಡಿ , ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಇಂಥಹ ಹೆಸರಾಂತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಗಳ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಕೈಲಾಸಂ ಬೆಳೆದಿದ್ದ ಮನೆ White House ಕೂಡ ಈಗ ಇಲ್ಲ. ಸದ್ಯ ಮಾಸ್ತಿಯವರ ಮನೆ ಇಲ್ಲೇ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಈಗ ಒಂದು ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. .

Subbammana angadi
ಸುಬ್ಬಮ್ಮನ ಅಂಗಡಿ

ಈ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಂಗಡಿಗಳು ಬಹಳ ವರ್ಷದಿಂದ ಇದೆ. ಮಲ್ನಾಡ್ ಸ್ಟೋರ್ಸ್-ನಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆ ಅಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಲೆನಾಡಿನ ಪಧಾರ್ಥಗಳು, ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಬೇಕರಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ತಿಂಡಿಗಳು, ಕುರುಕುಲು ಮತ್ತು ಬ್ರೆಡ್ ಮಾರಾಟ. ಇಲ್ಲಿಯ “ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಡ್ಲೆಬೀಜ” ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಈ ಹೆಸರು ಹೇಗೆ ಬಂತು ಅನ್ನುವುದು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ! ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಲೇಜವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಗೋಖಲೆ ಅನ್ನುವರು ಈ ಕಡ್ಲೇಬೀಜವನ್ನು ಮಾರುತಿದ್ದುದು ನನಗೆ ಜ್ಞಾಪಕ ಇದೆ, ಆ ವೃತ್ತಕ್ಕೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಂತ ನಾಮಕರಣ ಇತ್ತು. ಅಂದ ಹಾಗೆ ಈಗ ಈ ವೃತ್ತ ಇಲ್ಲ ಫ್ಲೈ ಓವರ್ ಕಟ್ಟಿ ಹಾಳುಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲೇ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಸುಬ್ಬಮ್ಮನ ಅಂಗಡಿ, ಇದು ಇವತ್ತಿಗೂ ಸಣ್ಣ ಸ್ಥಳ. ಈಕೆ ಸುಮಾರು ೭೦ ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ಬಾಲವಿಧವೆಯಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಅಡಿಗೆ ಕೆಲಸ ಶುರು ಮಾಡಿ ಕೊನೆಗೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಅಂಗಡಿ ತೆರೆದರು. ಹಪ್ಪಳ ಸಂಡಿಗೆ ಹುರಿಗಾಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಮಾರಾಟ. ಅವರ ಮನೆಯವರು ಅದೇ ಆಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಬಸವನಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾಷನಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಬಹಳ ಹಳೆ ಸಂಸ್ಥೆ. ೧೯೧೭ ರಲ್ಲಿ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಶುರುವಾಗಿ ೧೯೪೫ರಲ್ಲಿ ಕಾಲೇಜ್ ಸಹ ಬಂತು. ಇದೇ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದಿ ಅಲ್ಲೇ ವಾಸಮಾಡಿ ಕೊನೆಗೆ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲ್ ಆಗಿದ್ದವರು ಡಾ ನರಸಿಮಯ್ಯ. ಪ್ರೀತಿ ಇಂದ ಎಲ್ಲಾರಿಗೂ ಎಚ್ಚೆನ್. ಇವರ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಗಾಂಭೀರ್ಯ ಅಪಾರ. ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಉಪಕುಲಪತಿ ಆಗಿದ್ದರೂ ಕಾಲೇಜ್ ಹಾಸ್ಟೇಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು, ಯಾವಾಗಲೂ ಖಾದಿ ಪಂಚೆ, ಜುಬ್ಬಾ ಮತ್ತು ಟೋಪಿ, ನಿಜವಾದ ಗಾಂಧಿ ಅಂದರೆ ಇವರೇ.

ಇದೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಎಂಎಸ್ ಕಾಲೇಜು, ಪ್ರಸಿದ್ದವಾದ ಬಹಳ ಹಳೆಯ ಇಂಜಿನೀರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು. ೧೯೪೬ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯದ ಭಾರತದ ಮೊದಲನೆಯ ಖಾಸಗಿ ಇಂಜನೀರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು.

ಪ್ರೊ. ನಿಸಾರ್ ಅಹ್ಮದ್ ಅವರ ಪ್ರೀತಿಯ ರಸ್ತೆ ಗಾಂಧಿಬಜಾರ್. ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಕನ್ನಡ ಬಳಗದ ಮುಖ್ಯ ಅಥಿತಿಯಾಗಿ ಬಂದವರು ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಾರ ಇದ್ದರು. ಒಂದು ಸಂಜೆ ಕೆಲವು ಮಿತ್ರರ ಜೊತೆ ಮಾತನಾಡಿದಾಗ ದಿವಂಗತ ಶ್ರೀರಾಜಾರಾಮ್ ಕಾವಳೆ ಅವರನ್ನು `ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರೆ, ಅದು ಎಲ್ಲಿ ಸಾರ್?` ಅಂತ ಕೇಳಿದರು. ನಿಸಾರ್ ಅವರ ಉತ್ತರ ಹೀಗಿತ್ತು, “ನೋಡಿ, ನನಗೆ ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಾನು ಪುನಃ ಹುಟ್ಟಿದರೆ ಅದು ಭಾರತದಲ್ಲೇ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೇ, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲೇ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಿಬಜಾರ್ ಹತ್ತಿರ!” ಬಹುಷಃ ಮಾಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಡಿವಿಜಿ ಅವರೂ ಇದೇ ಉತ್ತರ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು ಅಂತ ಕಾಣತ್ತೆ.

ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಒಂದು ವಿಷಾದಕರ ಸಂಗತಿ: ಗಾಂಧಿಬಜಾರ್ ಅಷ್ಟು ಖ್ಯಾತವಾದ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ. ಆದರೆ ಈಚೆಗೆ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರು ಕಸ. ಫುಟ್ಪಾತ್ ಕೂಡ ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ, ರಸ್ತೆ ತುಂಬಾ ತೂತುಗಳು. ನೋಡಿದರೆ ತುಂಬಾ ಬೇಜಾರಾಗುತ್ತೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಡತನ ಇಲ್ಲ, ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವರ್ಗದ ಜನರ ವಾಸ ಆದರೂ ಈ ಸ್ಥಿತಿ ಏಕೆ ಅನ್ನುವುದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಶಯ.

ನೀವು ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಹೋದರೆ ಗಾಂಧಿಬಜಾರಿಗೂ ಹೋಗಿ, ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮೆಲುಕು ಹಾಕಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಭವನಲ್ಲಿ ದೋಸೆ ತಿನ್ನಿ. ನಂತರ ಗಾಂಧಿ ಬಜಾರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೊಟ್ಟೆ ಹಸಿಯುವವರೆಗೆ ಸುತ್ತಿ. ಆಮೇಲೆ ಕಾಮತ್ ಬ್ಯುಗಲ್-ರಾಕ್ ಹೋಟೆಲಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿಯ ಸೊಗಸಾದ ಊಟ ಕಾದಿರುತ್ತೆ!

Advertisements

”ನೋಡ್ರೀ ಹೀಂಗ ಧಾರವಾಡದಾವ್ರದು ಬಲೇ ತೂಕದ ಮಾತ ಹ್ಞಾಂ?” – ಶ್ರೀವತ್ಸ ದೇಸಾಯಿ ಬರೆದ ಲೇಖನ

[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ  ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದು ಧಾರವಾಡ ನಗರದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪುತ್ರ ಡಾ ಶ್ರೀವತ್ಸ ದೇಸಾಯಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ನಗರವನ್ನು ನಮಗೆ ಮರು-ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿ ಕೊಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಧಾರವಾಡದ ಭಾಷೆ, ಕವಿಗಳು, ಕಲಾವಿದರು, ಅಲ್ಲಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಕಾಳಜಿಯಿಂದ, ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಎಳೆ ಎಳೆಯಾಗಿ ಚಿತ್ತಾರಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ತೆರೆದು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟ ವಿಡಿಯೋಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿ ಬರಹಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಆಯಾಮವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದಿದ್ದರೂ ಅವರ ಈ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ‘ಧಾರವಾಡದ ಕನ್ನಡ’ ಶೈಲಿ’ ಹಾಗೂ ಅ ಸೊಗಡನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ದೇಸಾಯಿ ಅವರು ಕೆಳಗೆ ಹೇಳಿರುವಂತೆ   “ನಮ್ಮ ಆಡುಮಾತು, ನಮ್ಮ ಡಿಎನ್ಎ (DNA) ದಲ್ಲಿದೆಯಲ್ಲವೆ? ನಾವು ನಮ್ಮ ಹುಟ್ಟೂರಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಮೈಲು ದೂರ ಬಂದು ನೆಲಸಿದ್ದರೇನಂತೆ. ನಮ್ಮ ಅಕ್ಸೆಂಟ್ ಪೂರ್ತಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ದ್ವಂದ್ವ ಹೆಲಿಕ್ಸ್ (double helix DNA) ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸರಪಳಿ ಮೂಲ ಅಕ್ಸೆಂಟಿನ ಛಾಪು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ! Very true indeed! ಧಾರವಾಡದ  ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಿರಿವಂತಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚಿಸುತ್ತ ಆ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಗೆ ಕಾರಣವೆನಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ್ದಾರೆ.  ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಂಜಸ ಉತ್ತರ ಸಿಗಲಾರದು. ಅದು ಏನೇ ಇರಲಿ ದೇಸಾಯಿಯವರ ಧಾರವಾಡವನ್ನು ನೋಡೋಣ ಬನ್ನಿ… (ಸಂ) ]

ಈಗ ತಾನೆ ನನ್ನ ಊರಾದ ಧಾರವಾಡಕ್ಕೆ ಭೆಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟು ಮರಳಿ ಮನೆಗೆ, ಯು ಕೆ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗಡಂ) ಗೆ ಬಂದಿರುವೆ. ಊರಿಗೆ ಹೋದಾಗಲೆಲ್ಲ ಸವಿಯುವದು ಊರಿನ ಪಕ್ವಾನ್ನ ತಿಂಡಿಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅಲ್ಲಿಯ ಮಾತಿನ ಸೊಗಡನ್ನೂ ಸಹ. ಇಲ್ಲಿ ದಿನನಿತ್ಯ ಅದರ ಬಳಕೆಯಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಧ್ವನಿಯೂ ಮರೆಯಲಿಕ್ಕೆ ಆರಂಭವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಮಾತಿನ ಶೈಲಿಯೂ ಬದಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೇ ಹೋದಕೂಡಲೆ ಅಲ್ಲಿಯವರು ನಮ್ಮನ್ನು ಒಮ್ಮೆಲೆ NRIಗಳು ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವದು!

gbs
ಜಾರ್ಜ್ ಬರ್ನಡ್ ಶಾ (’ನೆಟ್ ಚಿತ್ರ)

ನಮ್ಮ ಆಡುಭಾಷೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ನಮ್ಮ ಗುರುತೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ  ಹುಟ್ಟಿದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಾಟಕಕಾರ ಜಾರ್ಜ್ ಬರ್ನಡ್ ಶಾ ಬರೆದ ’ಪಿಗ್ಮೇಲಿಯನ್’ ದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಹಿಗ್ಗಿನ್ಸ್ ಜಂಬ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವದು ಹೀಗೆ:You can spot an Irishman or a Yorkshireman by his brogue. I can place any man within six miles. I can place him within two miles in London. Sometimes within two streets.’ (ಐರಿಷ್ ಅಥವಾ ಯಾರ್ಕ್ ಶೈರ್ ವಾಸಿಯನ್ನು ಆತ ಮಾತಾಡುವ ಶೈಲಿಯಿಂದಲೇ ನೀವು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲಿರಿ. ನಾನು ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನ ಹುಟ್ಟೂರನ್ನು ಆತನ ಮಾತಿನಮೇಲೆಯೇ ಆರು ಮೈಲೊಳಗೆ ಗುರುತಿಸುವೆ. ಲಂಡನ್ ವಾಸಿಯಾದರೆ ಎರಡು ಮೈಲು ಅಂತರದಲ್ಲಿ, ಯಾಕೆ, ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆಯಂತೂ ಅವನು ವಾಸಮಾಡುತ್ತಿರ ಬಹುದಾದ ಎರಡರಲ್ಲೊಂದು ಓಣಿಯನ್ನೂ ಊಹಿಸಬಲ್ಲೆ!) ಇದು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯೇನೋ ಸರಿ. ಬರ್ನಾಡ್ ಶಾ ಆಗ ಬದುಕಿದ್ದ ಭಾಷಾಧ್ವನಿ ಪ್ರವೀಣ (phonetician) ಹೆನ್ರಿ ಸ್ವೀಟನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಆಡುಭಾಷೆಯನ್ನು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮರೆಮಾಚಲಾರೆವು. ಜೊತೆಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸಂಸ್ಕಾರವೂ ನಮ್ಮ ನರ-ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರೆತಿರುತ್ತದೆಯಲ್ಲವೆ?

ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೂ ಜಿಲ್ಲೆ ಜಿಲ್ಲೆಗೂ ಬದಲಾಗುವ ಸೊಲ್ಲು. ಇದೇ ”ಅನಿವಾಸಿ” ಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆರಡು ವಾರಗಳ ಕೆಳಗೆ ಜಿ ಎಸ್ ಪ್ರಸಾದರ ಕಿರುನಾಟಕದಲ್ಲಿ (http://wp.me/p4jn5J-1lx) ಮಂಡ್ಯದ ಕನ್ನಡದ ಛಾಯೆ ಕಂಡಿರಿ. ಹಾಗೆಯೇ ಧಾರವಾಡದ್ದು ಇನ್ನೂ ಸ್ಪೆಷಲ್. ”ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಯು ಕೆ (ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ) ಭಾಷೆ ಅಂತ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಕರೆದರೂ, ಧಾರವಾಡ, ವಿಜಾಪುರದ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಒಂದಿಷ್ಟು ಸಾಮ್ಯವಿದ್ದರೂ ಧಾರವಾಡ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಿದೆ,” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅದೇ ಊರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಸತತವಾಗಿ ಅದೇ ಊರಲ್ಲಿ ಅರವತ್ತೆಂಟು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಕಳೆದ ಸುರೇಶ್ ಕುಲಕರ್ಣಿಯವರು. ನಾಲ್ಕು ಐದು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದು, ಸಿನಿಮಾ ಮಾಡಿ, ರೇಡಿಯೋ ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ ಧಾರವಾಡದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧಿಕಾರವಾಣಿಯಿಂದ ಮಾತಾಡಬಲ್ಲವರಲ್ಲಿ ಸುರೇಶ್ ಒಬ್ಬರು. ಈಗ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ ಬಿ.ಬಿ. ಸಿ ಯವರೊಡನೆ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಕರಿಸಿದವರು. ”ಧಾರವಾಡದ ಕನ್ನಡ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಷೆಗಳ ಶಬ್ದಗಳು ಕೂಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಈ ಭಾಗವು ವಿಜಾಪುರದ ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿಯವರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ ಉರ್ದು, ನಂತರ ಬಂದ ಪೇಶ್ವೆಯವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಮರಾಠಿ, ಇದಲ್ಲದೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ದೇಸಿ ಆಡುಮಾತು ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ಮಿಶ್ರಣ ಧಾರವಾಡದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸೊಗಡನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿಯೇ ಅನುಭವಿಸಬೇಕೆಂದು” ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಆ ಮಿಂಚು; ದನಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಚ್ಚು! ಈಗಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಊರುಗಳಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಧಾರವಾಡ ತನ್ನ ಹಳೆತನ್ನು, ಒರಿಜಿನಾಲಿಟಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವದನ್ನು ಕಂಡು ಮರುಗುತ್ತಾರೆ. ಹಳೆಯ ರಸ್ತೆ, ಮಕಾನು ಮಾಯವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಹಿಂದೆ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ಧಾರವಾಡದ ’ಚಾಳಿ’ನಲ್ಲಿಯ (ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಮನೆಗಳ ಸಾಲು) ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬದಂತಿದ್ದ ಜೀವನದ ದಾಖಲೆ ಪುಸ್ತಕ-ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಮೊದಲೇ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಅಸಮಾಧಾನ. ಧಾರವಾಡಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪು. ಲ. ದೇಶಪಾಂಡೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೆ ಮರಾಠಿಯ ’ಬಟಾಟ್ಯಾಚೀ ಚಾಳ್” ನಂತೆ ಅವು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ!

ಸುರೇಶ ಕುಲಕರ್ಣಿಯವರು ಸಹ ನಾನು ಕಲಿತ ಮಾಳಮಡ್ಡಿಯ ಕೆ ಇ ಬೋರ್ಡ್ ಶಾಲೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ. ಅವರಂತೆಯೇ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ ಶ್ರೀಮತಿ ಕಮಲಾ ಸಿಡೇನೂರರು ಸಹ. ಅವರು ಒಬ್ಬ ಸಂಗೀತಾಸಕ್ತರು. ತಡವಾಗಿಯಾದರೂ (ಮದುವೆಯ ನಂತರ!)  ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ತಾಲೀಮು ಉಂಟು. ಧಾರವಾಡ ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.  ಒಗಟುಗಳ ಮೇಲೆ ತಾವೇ ಬರೆದ  ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ (OGATU audio) ಕೇಳ ಬಹುದು.

keb-schoo-edited-and-reducedl
ಅಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ DVDಯ ಹೊದಿಕೆ

ನಾವೆಲ್ಲ ಬಹಳಷ್ಟು ನಮ್ಮಶಾಲೆಯ ’ಹಳೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು” (KEBOSA), ಕಳೆದ ತಿಂಗಳು (ಡಿಸೆಂಬರ್ 18 ರಂದು) ನಮ್ಮ 80 ವರ್ಷ ಹಳೆಯ “ಮಾಳಮಡ್ಡಿಯ ಮಹಾಸಾಲಿ” (ಶಾಲೆ)’ ಯ ‘ಗುರುವಂದನ’ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದೆವು. ಸರಿಯಾದ ಹೆಸರು: K E Board’s High School. ಅತ್ಯಂತ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ನಡೆದ ಆ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚ ಧಾರವಾಡ ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಸೆಂಟ್ (accent) ನನ್ನ ಕಿವಿ-ಎದೆಯನ್ನು ಭರ್ ಪೂರ್ ತುಂಬಿತು. ಧಾರವಾಡದ ಆಡು ಭಾಷೆಯ  ಅಚ್ಚ ಕನ್ನಡದ  ನ ಸೊಗಡು, ಬೆಡಗು ಅದರ ಜನಪದದ  ನಡೆ ನುಡಿ ಒಳಗೆ ಹಾಗೇ ಹಾಸು ಹೊಕ್ಕಾಗಿದೆ ಎಂದು ನನ್ನ ಎಣಿಕೆ. ನಾನು ಚಿಕ್ಕವನಿದ್ದಾಗಿನ ಒಂದುಸಂಗತಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ನಮ್ಮನೆಗೆ ಬೆಣ್ಣೆ ಕೊಡಲು ಒಬ್ಬ ಹೆಣ್ಮಗಳು ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆ ದಿನ ಶ್ರಾವಣ ಶುಕ್ರವಾರ, ಅಮ್ಮ ಆಕೆಗೆ ಕುಂಕುಮ ಕೊಟ್ಟಾಗ, ಅಲ್ಲಿನ ರೂಢಿಯಂತೆ ಆಕೆ ಗಂಡನ ಹೆಸರನ್ನ ಒಗಟು ಹಾಕಿ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿ ದಂಗಾದೆ. ಅವಳು ಅನಕ್ಷರಸ್ಥೆ, ಶಿಕ್ಷಿತಳಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವಳ ತಾನೇ ಕಟ್ಟಿದ ಒಗಟಿನಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟು ಕಾವ್ಯಮಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿರಿ ಅಡಗಿತ್ತು! ಕೇಳಿ– “ವನವಾಗಿ ಬಂದೆ ವನದಾಗಿನ ಹಕ್ಕಿ ಆಗಿ ಬಂದೆ, ಬೀಸೋ ತಂಗಾಳ್ಯಾಗಿ ಬಂದೆ, ಗಾಳ್ಯಾಗಿನ ಗಂಧಾಗಿ ಬಂದೆ, ಹರಿಯೋ ನೀರಾಗಿ ಬಂದೆ, ಮರದಾಗ ಮಲ್ಲಿಗೆಯಾಗಿ ಬಂದೆ,  ಮುಗುಳಾಗಿ ಬಂದೆ, ಚೈತ್ರದ ಚಿಗುರಾಗಿ, ನನ್ನರಸನ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ ಅವನ ಮನಿ ಮನಾ ಬೆಳಗಾಕ ಬಂದೆ!” ನಾನು ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧನಾದೆ.

ಧಾರವಾಡದ ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ  ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಕ್ವಾಟಿಯ ಆಟ”. ’ಕ್ವಾಟಿ” ಅಂದರೆ ಕೋಟೆ. ದಸರೆ ಮುಗಿದು ದೀಪಾವಳಿಯ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಟ ಅದು. ಬೇಸಾಯದ ಕೆಲಸ ಜೋರು ಆಗ. ದಣಿದ ಬಸವನ ಕೃತಜ್ಞಾರ್ಥ ಅನ್ನಿ , ಜೊತೆಗೆ ಮನಕ್ಕೆ ಮುದವೀಯುವ ಆಟ, ಹಾಡು, ಹಸೆ,ನೃತ್ಯ. ಗೋವತ್ಸ ದ್ವಾದಶಿಯಂದು ಮಣ್ಣಿನ ಏಳು ಸುತ್ತಿನ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಅದರ ಮಧ್ಯ ಮಣ್ಣಿನ ಬಸವಣ್ಣನನ್ನು ಒಬ್ಬರು ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕೂಡಿಸಿ ಆ ಗಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ದಿನಾಲೂ ಅಂದರೆ ನೀರು ತುಂಬುವ ಹಬ್ಬದಿಂದ ಕಡೆ ಪಂಚಮಿ ವರೆಗೂ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ, ಸಂಜೆ ಕ್ವಾಟಿ ಆಡಲು ಹೋಗುವರು. ಒಂದೆರಡು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ, ರಾಧಾ, ಕೃಷ್ಣ, ರಾಮ ಸೀತೆ ಈ ಥರ ವೇಷ ಹಾಕಿ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಲಾಗಿ ಕೋಲು ಹಾಕುತ್ತ ಹಾಡು ಹೇಳುತ್ತ ನೀರು ಕುಡಿಸಲು ಬಸವನನ್ನು ದಿನಾಲೂ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರ ಮನೆಗೆ ನೀರು ಕುಡಿಸಲು ಒಯ್ಯುವುದು, ಅಲ್ಲಿ ಆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಏನಾದರೂ ತಿಂಡಿ ಆ ಮನೆಯವರು ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಿಂದ ಏನಾದರೂ ಊಟ ತಂದು, ತಿನ್ನುವುದು. ಕೊನೆಯದಿನ ಅಂದರೆ ಕಡೆಪಂಚಮಿ ದಿನ ಏನಾದರೂ ವಿಶೇಷ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿ ಕೋಟೆ ಹಾಕಿದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಸವನಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯ ಮಾಡಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ತಿನ್ನುವರು. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಪಾರಿಜಾತ, ಕೃಷ್ಣನ ಕೋಲಿನಾಟದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುವರು. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಕಮಲಾ ಅವರು ತಯಾರಿಸಿದ ವಿಡಿಯೋವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ.


ಇದರಂತೆಯೇ ಪ್ರತಿ ಉತ್ಸವ, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ವಿಶಿಷ್ಟತೆ. ಮದುವೆಲೀ ಹೇಳೋ ಒಗಟುಗಳು, ಉರುಟಣೆ ಹಾಡು, ಬೀಗತಿ ಹಾಡು ಒಂದೇ ಎರಡೇ ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಗೂ ಹಾಡು ಹಸೆ. ಮುಗಿಯದ ಸಂಭ್ರಮ ನನ್ನೂರಿನದು ಮತ್ತು ನಾನ್ನೂರವರದು.

ಮನೆ, ಮಾತು, ಶಾಲೆ.

dharwad-pedhaನಾನು ಹುಟ್ಟಿದ ಧಾರವಾಡದ ನಮ್ಮ ಮನೆ ಈಗ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಶಾಲೆ ಇದೆ. ಕಾರ್ಯ್ಕ್ರಮದಂದು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋದೊಡನೆ ಅದೆಷ್ಟು ನೆನಪುಗಳು! ಆಟವಾಡಿದ್ದು; ಪಾಠ ಕಲಿತದ್ದು; ಎಡವಿ ಬಿದ್ದದ್ದು; ಗುರುಗಳಿಗೆ ಹೆದರಿ ಕೂತದ್ದು! ಧಾರವಾಡ ಪೇಢೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಮಿತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡದ್ದಾಯಿತು. ಧಾರವಾಡ ಭಾಷೆಗೆ ದ ರಾ ಬೇಂದ್ರೆಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ರಾಯಭಾರಿ ಬೇರಿಲ್ಲ. ಅವರ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಹೊರಗಡೆ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಒಮ್ಮೆ ತಮ್ಮದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ’ಅನ್ನ ಬಕಾಸುರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ’ ಕವಿತೆ ಓದಿದ್ದು ಮರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವರ ಮಾತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕನ್ನಡ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಜನ ಹಾಡಿದ್ದರೂ ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ನಮ್ಮದೇ ಶಾಲೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾದ ವಿದುಷಿ ಸಂಗೀತಾ ಕಟ್ಟಿಯವರಂತೆ ಹಾಡುವುದನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿಲ್ಲ. ಮಾಸಲೆಗೆ (ಸ್ಯಾಂಪಲ್) ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ:

ಧಾರವಾಡದ ಮಣ್ಣಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೋ, ಮಲೆನಾಡ ಸೆರಗಿನ ಆ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಿರಿಯೋ, ಹಸಿರೋ ಏನು ಕಾರಣವೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ ಎಲ್ಲ ಮಾತುಗಳೂ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕವಾಗಿಯೇ, ಕಾವ್ಯಮಯವಾಗಿಯೇ ಕೇಳ್ತವೆ ನನ್ನ ಕಿವಿಗೆ! ಧಾರವಾಡದ ಮಣ್ಣಿನ ವಾಸನೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಆಡುಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ನೀಡಿದ ಬರಹಗಾರ್ತಿ ಸುನಂದಾ ಬೆಳಗಾಂವಕರರನ್ನು ನೆನೆಯದಿರಲಾಗದು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ ಸಾಹಿತಿಗಳು ಅಗಣಿತ. ಅಂತೆಯೇ ವಲಸೆ ಬಂದವರೂ ಧಾರವಾಡದ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡಿ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಿರಿವಂತಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವರೂ ಅಗಣಿತ. ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಸಮಕಾಲೀನರಾದ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಟಗೇರಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ (ಕಾವ್ಯನಾಮ ’ಆನಂದಕಂದ’) ಒಬ್ಬರು. ಅವರ ನಂತರದ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಆಂಗ್ಲ ಪ್ರಭಾವ ಅವರ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೊಡುಗೆ ಸಣ್ಣದಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲ ಬೇಕಾದ ಮನ್ನಣೆ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನಬಹುದು. ಧಾರವಾಡದ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರೆದ ಸುಂದರ ’ನಲ್ವಾಡು’ಗಳಲ್ಲಿಯ ಕೆಲ ಭಾವಗೀತೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಬಾಳಪ್ಪ ಹುಕ್ಕೇರಿಯ ನಾಲಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದ್ದಂತಿತ್ತು!

ಬಾಳಪ್ಪ ಹುಕ್ಕೇರಿ (1911-1992)

ಬಾಳಪ್ಪ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುರಗೋಡ. ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಂಗಗಳು, ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ದೋಹಾಗಳು, ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಠುಮ್ರಿಗಳನ್ನು ಹಾಡಿ ಜನಪ್ರಿಯರಾದವರು. ಆದರೂ ಇಲ್ಲಿಯ ಜಾನಪದ ಶೈಲಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಮನದಲ್ಲಿ ಮನೆಮಾಡಿದರು. ಜಾನಪದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸೋಬಾನ, ಕುಟ್ಟುವ, ಬೀಸುವ ಹಾಡುಗಳು, ಲಾವಣಿಗಳು ಇವರ ಕಂಠಶ್ರೀಯಿಂದ ಹೊಮ್ಮಿದವು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಜೇಲು ಕಂಡರು. ಕನ್ನಡವೇ ಉಸಿರು ಎಂದು ಕನ್ನಡಕ್ಕೇ ಜೋತು ಬಿದ್ದು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಕನ್ನಡವಾಗಿದ್ದು-‘ಮೊದಲು ಮಾನವನಾಗ“ ಎಂದು ಸಾರಿದವರು ಬಾಳಪ್ಪನವರು. ಅವರು ಹಾಡಿದ ಆನಂದಕಂದ ಅವರ ರಚನೆ ’ನಾನು ಸಂತೀಗಿ ಹೋಗಿನ್ನಿ’ ಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.


ಧಾರವಾದ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ

sidenur-book-resizedಧಾರವಾಡದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಏನೋ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಅದು ಸಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿ, ಪೋಷಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಸಂಗೀತಗಾರರನ್ನೂ ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ ನಾಲ್ಕೈದು ’ಘರಾಣೆ’ಯ ಪಂಡಿತರು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದರು. ಕೆಲ ಹಸ್ತಿಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗತಿಸಿ ಹೋದರೂ ಈ ಕಲೆ ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ನನ್ನಂತೆ ಅನಿವಾಸಿಯಾದವರು ಇಲ್ಲಿಯ ಮೂಲದವರಾದ ಸಂಗೀತಾ ಕಟ್ಟಿ, ನಚಿಕೇತ ಯಕ್ಕುಂಡಿ, ಪ್ರವೀಣ ಗೋಡಖಿಂಡಿ ಇವರ ಸಂಗಿತ ಕಚೇರಿಗಳು ಅಮೆರಿಕಾ, ಯು ಕೆಯಂಥ ಹೊರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆದಾಗ ಮನ:ಪೂರ್ತಿ ಕೇಳಿ, ಎದೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತೇವೆ. ಈ ಸಂಗೀತ ಪರಂಪರೆಯ ಹುಟ್ಟು, ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ತಿಳಿಸುವ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ (ಧಾರವಾಡದ ರಾಮಚಂದ್ರ ಸಿಡೆನೂರ ಬರೆದುದು) ದೊರಕಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಅಪರೂಪದ ಮೊದಲು ಜನವಿದಿತವಾಗದ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಓದಿ ರುಚಿಸಿದೆ. (ಉದಾ: ಬಡೇ ಗುಲಾಂ ಅವರನ್ನು ಮೀರಿಸಿದ ಧಾರವಾಡದ ಯುವ ಕಲಾವಿದೆ (ಮನ್ಸೂರ, ಪುಟ 21)). ಇಲ್ಲಿಯ ಸಂಗೀತದ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಚಿಕ್ಕ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಬರೆಯಲು ಆಸ್ಪದವಿಲ್ಲ.

ಧಾರವಾಡ ಮತ್ತು ‘ಯು.ಕೆ.’

dna
DNA

“You can take an Indian out of India, but you can never take India out of an Indian”. ಇದು ಯಾವ ಭಾರತೀಯನಿಗೂ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಕನ್ನಡಿಗನಿಗೂ, ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ನಾವು ಆಡುವ ಮಾತು, ನಮ್ಮ ಆಡುಮಾತು, ನಮ್ಮ ಡಿಎನ್ಎ (DNA) ದಲ್ಲಿದೆಯಲ್ಲವೆ? ನಾವು ನಮ್ಮ ಹುಟ್ಟೂರಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಮೈಲು ದೂರ ಬಂದು ನೆಲಸಿದ್ದರೇನಂತೆ. ನಮ್ಮ ಅಕ್ಸೆಂಟ್ ಪೂರ್ತಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ದ್ವಂದ್ವ ಹೆಲಿಕ್ಸ್ (double helix DNA) ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸರಪಳಿ ಮೂಲ ಅಕ್ಸೆಂಟಿನ ಛಾಪು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯದು ನಮ್ಮ ಪರಿಸರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬದಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೇ ಅನಿವಾಸಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಊರಿಗೆ ಹೋದಾಗ ತಾವು ಸ್ಥಳಿಯರಂತೆ ವರ್ತಿಸಿದರೂ ಸೀರೆಯ ಅಂಗಡಿಯವನ ಕಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಉಣ್ಣೆ ಸವರಲಾಗುವದಿಲ್ಲ! (ಆಂಗ್ಲ ಮಾತನ್ನು ಕನ್ನಡೀಕರಿಸಿದರೆ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ). ಇಲ್ಲಿ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ ಮೇಲೆ, ಇಲ್ಲಿಯ ಸಂಸ್ಕಾರ, ಮಾತು ವಿಚಾರಗಳನ್ನೂ ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲೇ ಬೇಕಲ್ಲವೆ? ಆ ನೋ ಭದ್ರಾಃ ಕ್ರತವೋ ಯಂತು ವಿಶ್ವತಃ. ನಮ್ಮ ಆಡುಮಾತು ಹೇಗೇ ಇರಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಜನರ ಮುಂದೆ ನಾವು ಮಾತನಾಡ ಬೇಕಾದರೆ ನಮ್ಮ ಮಾತು ಹೇಗಿರಬೇಕು? ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ.

ನುಡಿದರೆ …

ನನ್ನ ಹೋದ ವಾರದ ಪ್ರವಾಸ ಧಾರವಾಡದಿಂದ ಅದರ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವಿಜಯಪುರಕ್ಕೆ (ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರು ವಿಜಾಪುರ) ಕೊಂಡೊಯ್ದಿತು. ಅನುಭಾವಿ ಕವಿ ಮಧುರಚೆನ್ನ (ಇಟ್ಟ ಹೆಸರು ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಪ್ಪ ಹಲಸಂಗಿ) ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಇಟಗಿ ತಾಲುಕಿನ ಹಲಸಂಗಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ಗೆಳೆಯರ ಗುಂಪು ಇತ್ತು. ಸಿಂಪಿ ಲಿಂಗಣ್ಣ, ಧೂಳಾ ಸಾಹೇಬ, ರೇವಪ್ಪ ಕಾಪಸೆಯಲ್ಲದೆ ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಬೇಂದ್ರೆಯವರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಎಣಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಶ್ರೀ ಅರಬಿಂದೋ ಅವರ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾದವರು. ನಾನು ಅಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ (ಯು ಕೆ) ಕನ್ನಡ ಮಾತಿನ ಸವಿಯುಂಡೆ. ಮಾತು ಹೇಗಿರ ಬೇಕು? ಮಧುರಚೆನ್ನರ ಮೊಮ್ಮಗ ಜಗದೇವ (ಜಗದೀಶ) ಅವರ ಬಾಯಿಂದಲೇ ಕೇಳಿ!


”ನೋಡ್ರೀ ಹೀಂಗ ಧಾರವಾಡದಾವ್ರದು ಬಲೇ ತೂಕದ ಮಾತ  ಹ್ಞಾಂ?

 

   ಫೋಟೋಗಳು,ಲೇಖನ: ಶ್ರೀವತ್ಸ ದೇಸಾಯಿ

ಕೃಪೆ:

ಈ ಚಿಕ್ಕ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸಲಹೆ, ಸಹಾಯ ಕೊಟ್ಟವರಾದ:

ಶ್ರೀಮತಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಸಿಡೆನೂರ, ಧಾರವಾಡ

ಶ್ರೀ ಸುರೇಶ ಕುಲಕರ್ಣಿ, ಧಾರವಾಡ

ಶ್ರೀಮತಿ ಸರೋಜಿನಿ ಪಡಸಲಗಿ, ಬೆಂಗಳೂರು

ಡಾ ವಿನತೆ ಶರ್ಮಾ, ಯಾರ್ಕ್, ಯು ಕೆ